YAZARLARLA RÖPORTAJ / HAKAN BİROL SORUYOR
KIYMETLİ YAZARLARIMIZ CEVAPLIYOR
www.hakanbirol.com
Merhaba değerli okuyucularımız. Her hafta bir yazarla röportaj köşemizde bu hafta “Yankının Sessizliği” kitabıyla tanıdığımız ” Hakan DAĞ” var.
Merhabalar Hakan Bey, öncelikle röportaj teklifimizi kabul ettiğiniz için teşekkür ederiz. Bize kendiniz ve ilgi alanlarınız hakkında bilgi verir misiniz?
Ben Hakan Dağ. Klinik psikoloji alanında eğitim aldım ve insan davranışlarının arka planına dair sorular sormaktan hiçbir zaman vazgeçmedim. Psikoloji benim için yalnızca bir bilim dalı değil; aynı zamanda varoluşu anlamaya çalışmanın en doğrudan yollarından biri. Yazarlık ise, bu sorulara başka biçimlerde yanıt aramanın estetik hali. İlgi alanlarım, şema terapi çerçevesinde bireyin erken dönem yaşantılarının bugünkü yaşam üzerindeki etkilerini anlamak ve bu etkilerin insan ilişkilerindeki yansımalarını çözümlemek üzerine yoğunlaşıyor. Psikoterapiyle edebiyatın kesiştiği noktada kalemim de devreye giriyor. Çünkü bazen bir kuramın anlatamadığını, bir cümle anlatabiliyor.
“Yankının Sessizliği” kitabınızdan bahsedecek olursak, eserinizde okuyucularımızı neler bekliyor?
Bu kitap yalnızca bir roman değil; bir zihin yolculuğu. Ama klasik anlamda bir psikoloji romanı da değil. Yankının Sessizliği, Türkiye’de yazılmış ilk metapsikolojik roman olma iddiasıyla ortaya çıktı. Yani bu eser, yalnızca karakterlerin yaşadıklarını anlatmakla kalmıyor, aynı zamanda o yaşantıların altında yatan şemaları analiz eden bir ikinci katmana sahip. Kitap iki bölümden oluşuyor: İlk bölümde bir anlatı var; olaylar, karakterler, ilişkiler… İkinci bölümde ise bu karakterlerin davranışları şema terapi kuramı çerçevesinde inceleniyor. Okuyucu bir hikâyeyi takip ederken, aynı zamanda o hikâyenin psikolojik arka planını da anlamaya başlıyor. Böylece edebi deneyim, aynı zamanda bir farkındalık alanına dönüşüyor.
Psikolojik bir roman yazma fikri nasıl ortaya çıktı? Bu tür sizi nasıl cezbetti?
Aslında bu bir psikolojik roman değil, bu çok önemli bir ayrım. Çünkü psikolojik romanlar, karakterlerin iç dünyasını anlatır ama genellikle kuramsal bir çözümleme sunmaz. Yankının Sessizliği ise bu noktada ayrılıyor. Kurmaca ile teoriyi bir araya getiren, anlatıyı psikolojik çözümleme ile tamamlayan bir yapıya sahip. Bu fikrin çıkış noktası, bir yazardan çok bir terapist olarak yaşadığım bir soruyla başladı: “Danışanlarım seans dışında da içgörü kazanabilir mi?” Onlara terapide sunduğum kavramları bir roman diliyle sunabilir miyim diye düşündüm. Yani bu kitap aslında danışanlarım için, öğrencilerim için, psikolojiye ilgi duyan herkes için yazıldı. Kuramla anlatının iç içe geçtiği bir biçim denemek istedim ve metapsikolojik roman bu ihtiyaçtan doğdu.
Kitabın ismine nasıl karar verdiniz, yazma süreci nasıl gelişti, yazarken uyguladığınız belli rutinler veya ritüeller var mı?
“Yankının Sessizliği” adı, kitabın tüm temasını içeren ve bana göre kitaptaki karakterlerin ruh hâlini en net anlatan isimdi. Hepimiz geçmişten yankılar taşırız; bazen o kadar uzun süre taşırız ki artık sesini duymayız. Ama o yankı hâlâ içimizdedir. Ve sessizlik, aslında yankının en yoğun hâlidir. Yazma sürecine gelirsek; sabahları değil, geceleri yazdım bu kitabı. Gece, zihnin daha dürüst olduğu bir zaman. Sessizlik daha belirgin, dikkat dağıtan uyaranlar daha az. Çoğu zaman herkes uyuduktan sonra, hayatın gürültüsü azaldığında oturdum masama. Belirli bir ritüelim yoktu, ama müzikle, özellikle klasik parçalarla ya da tamamen sessizlikle yazmayı tercih ettim. Yazarken çoğu zaman karakterlerle konuştuğumu hissettim. Sanki onlar bana ne söylemek istiyorsa ben de onu yazdım.
Romanınızda en çok hangi psikolojik meseleyi tartışmaya açmak istediniz? Travmalar, bastırılmış duygular veya bilinçaltı ile ilgili özel olarak odaklandığınız noktalar var mıydı?
Kitabın temelinde erken dönem uyumsuz şemalar yer alıyor. Bu şemaların bireyin yaşamındaki etkilerini, ilişkilerdeki tekrar döngülerini ve kaçınma stratejilerini işledim. Travmaların etkisi, yalnızca yaşandıkları anda değil; tekrar edilerek sürdürüldüklerinde görünür olur. İşte ben bu tekrarları göstermek istedim. Bilinçaltı değil, bilinç dışı olanı değil; bilinçli hâle getirilmemiş olanı sorguladım. Çünkü şema terapi tam da burada devreye giriyor. Çocuklukta oluşan inanç kalıpları, bireyin kendi değeri, güvenliği, ilişkileri ve bağımsızlığı hakkında oluşturduğu yargılar… Tüm bunlar karakterlerin davranışlarını yönlendiriyor. Bu roman, bu kalıpları görünür kılmak için yazıldı.
Bundan sonraki projelerinizde de psikolojik derinliği korumayı düşünüyor musunuz?
Evet, kesinlikle. Psikolojiyle edebiyatı bir arada tutan bir çizgide ilerlemeye devam edeceğim. Ama bundan sonraki projelerde sadece bireysel değil, toplumsal şemalara da odaklanmayı planlıyorum. Aile içi roller, kültürel kodlar, nesiller arası aktarım gibi konuları, yine kuramsal altyapısıyla ama kurgusal bir anlatımla birleştirmeye çalışacağım. Yazarlığım ile terapistliğim arasındaki sınırı tamamen kaldırmaya niyetliyim.
Romanın sonunda okuyucunun nasıl bir ruh haliyle kitabı kapatmasını istediniz?
Bir tamamlanma değil, bir fark ediş haliyle… Kitabın sonunda okuyucunun kendi yankılarına dönmesini istedim. Karakterlerde tanıdık bir kırılma, tanıdık bir savunma mekanizması bulup “Ben de böyle miyim?” sorusunu sormasını bekledim. Bu kitap, cevaplardan çok sorularla ilerliyor. Okuyucunun kendine doğru bir içsel sorgulamaya yönelmesi, benim için bu kitabın gerçek başarısı olur.
Yazmak başlı başına cesaret isteyen bir iştir. Yazmak isteyen ama nasıl yazmaya başlaması gerektiğini bilmeyenler için önerileriniz var mı?
Yazmak, yalnızca kelimelerle değil; yüzleşmelerle yapılır. O yüzden ilk adım, kendine dürüst olmak. Ne yazmak istediğinden çok, neden yazmak istediğini bilmek önemli. Herkes bir şeyler anlatabilir ama herkes yazamaz. Çünkü yazmak, kelime seçmek değil; içini açmaktır.
Yeni başlayanlara önerim: İçeriden yazın. Kimin okuyacağını düşünmeden yazın. Sonradan düzeltirsiniz, ama önce hissetmeniz gerekir. Okuduğunuz kitapları neden sevdiğinizi anlamaya çalışın. Ve en önemlisi, kendinize zaman tanıyın. Yazmak bir yetenekten çok, bir sadakat işidir.
Ülkemizdeki okuma oranları hakkındaki görüşleriniz nelerdir? Gözlemleriniz doğrultusunda genç nesle bakış açınızı özetleyebilir misiniz?
Ne yazık ki okuma hâlâ bir ihtiyaç değil, bir “etkinlik” gibi görülüyor. Kitap okumak, kendini geliştirmekten çok zaman geçirmek için yapılıyor. Bu algı dönüşmediği sürece sayılar değil, anlamlar eksik kalacak.
Gençler konusuna gelince, umutluyum ama endişeliyim de. Onlar sorguluyor, direniyor, yeni yollar arıyorlar. Ama bu sorgulamanın çoğu zaman yüzeyde kaldığını da görüyorum. Derinleşmek, duygularla ve geçmişle temas kurmak zaman alıyor. Onlara hızla tüketilen içerikler yerine, yavaşça sindirilen metinler sunmalıyız. Çünkü gerçek dönüşüm, yüzleşerek başlar.
Değerli Hakan Bey, bize vakit ayırdığınız için teşekkür ederiz. En kısa zamanda yeni eserlerinizi de okuyabilmek dileğiyle…
Ben teşekkür ederim. Yankının Sessizliği benim için yalnızca bir kitap değil, aynı zamanda bir anlatma biçimi, bir dil arayışıydı. Umarım bu dil, başka kalplerde de karşılık bulur. Yeni kitaplarda, yeni yankılarda tekrar görüşmek dileğiyle…
