MUSTAFA REŞİD ile ÇAKIRCALI MEHMET EFE’DEN ANILAR (1)
Mustafa Reşit 1303/1887 yılında doğmuş, Manisa’nın Kula ilçesi Cemaatlik Mahallesi’den Körfezlioğlu Müderris Hacı İbrahim Efendi’nin oğludur. Mustafa Reşid 3 yaşına girince babası vefat eder. Çocuğu olmayan sarraf amcası Halil Bey yetim kalan Mustafa Reşid’i evlat edinir; tahsilini ve bakımını üstlenir. Halil Bey çok varlıklıdır. Şark Halı Şirketi’nin ortaklarından olduğu için de sık sık yurt dışına, Anadolu’da üretilen halıları pazarlamak için, Avrupa’nın başta Paris olmak üzere Londra’ya, Münih’e sık sık gelip gitmektedir.
Halil Bey, henüz beş yaşına yeni giren Mustafa Reşid’i Paris’te yatılı ana mektebine yerleştirir. Mustafa Reşid ilk, orta ve lise tahsilini Paris’te yapar. Lise tahsili bitince, amcası, Mustafa Reşid’i tıp tahsilini yapmak üzere Sorbon Üniversitesi’ne yazdırır. Mustafa Reşid daha ortaokul tahsilini yaparken amcası Halil Bey, diğer yabancı dilleri de (İngilizce, Almanca, İtalyanca) öğrenmesi için O’nu her yıl Londra, Berlin ve Roma’ya göndererek yaz aylarında 3-4 ay süreyle yabancı dil öğrenmesi için takviye dersler aldırır. Mustafa Reşid, yabancı dil ve edebiyatını da öğrenip kavrar. Lise tahsiline başladığı yıllarda Paris’te kurulan ‘’JÖN TÜRKLER CEMİYETİ’’ne de üye olur. O Yıllarda Jön Türkler’in başkanı olan Ahmed Rıza Bey’den Osmanlı Devleti’nin karşılaştığı sorunları, Balkanlar’da kaybedilen topraklar hakkında idari ve siyasi özel dersler alır. Tıbbiye 2’nci sınıfa devam ederken, Mustafa Reşid’in annesi, Halil Bey’den 15-16 yıldır hiç görmediği oğlunun derhal getirilmesini rica eder. Türk dilini ve dinini öğrenmesi için’de ısrar eder. Halil Bey de annesinin bu ısrarlı isteğini geri çevirmez, yerine getirir.
Mustafa Reşid, amcasının önerisine olumlu cevap verir ve evine döner. Amcası, Mustafa Reşid’i İzmir Sultanisi’nin son sınıfına kayıt ettirir . Mustafa Reşid İzmir’deki okuluna uyum sağlamak için durmadan gece gündüz ders çalışır . Bu çalışmanın sebebi, okul arkadaşlarından geri kalmamak içindir. Yoğun ders çalışmaları yüzünden, ağır baş ağrılarına tutulur. İyileştikten sonra da Jön Türkler’in Paris’teki başkanı Ahmed Rıza Bey’le irtibat kurar. Paris’teki Tan Gazetesi’nin İzmir muhabirliği önerisini Mustafa Reşid kabul eder. Ahmed Rıza Bey’e yazdığı mektupta, makale yazılarında aşka (galeyana) gelip ‘’Kızıl Sultan’’ başlığı altındaki makalesi de Tan Gazetesi’nde ardarda yayınlanmaya başlar Mustafa Reşid bir taraftan’da İzmir’de Fransız okulunda öğretmenlik yapmaktadır. Mustafa Reşid imzalı, Osmanlı padişahı aleyhtarı yazıları Paris’teki büyük elçiler aracılığıyla İstanbul’daki istihbarat elamanları tarafındanda incelenir.
Mustafa Reşid’i Osmanlı polisi yakın takibe başlar ve İzmir Valisi Kamil Paşa’ya şifreli bir mektup yazarlar. Mustafa Reşid hapse atılır. Bir yıl hapiste yattıktan sonra verilen hüküm gereği idam cezasına çarptırılır. İdam cezası usülü gereği, Vali Kamil Paşa, idamdan önce bir isteği var mıdır diyerek Mustafa Reşid’e sordurur. Mustafa Reşid’de ‘’Vali Kamil Paşa ile yüz yüze görüşmek isterim’’ der. Vali Kamil Paşa bu isteği kabul eder. Mustafa Reşid, Vali Kamil Paşa’nın huzuruna çıkınca, Kamil Paşa; ‘’otur bakalım’’ der. Bir süre konuştuktan sonra Kamil Paşa Mustafa Reşid’in gerçekten bir vatansever ve vatan aşkıyla yanan milliyetçi birisi olduğu kanatine varır. Vali Kamil Paşa ile Maarrif Müdürü Naili Bey , Mustafa Reşid’i İzmir Sultanisi’nde okurken tanımaktadır. Mustafa Reşid’in çok yetenekli ve başarılı bir öğrenci olduğunu o zamandan bilmektedirler. Kamil Paşa zile dokunur, gelen yavere; ‘’Acele Marif Müdürü Naili Bey’i çağırın’’ der. Vali Kamil Paşa, Mustafa Reşid’e de ‘’sen dışarıda bekle’’ der. Maarrif Müdürü Nail Bey gelince aralarında Mutafa Reşidin idam fermanının muhafaza edilerek bekletilmesini, idamın bir süre ertelenmesine karar verirler. Mustafa Reşid’i de Denizli’nin Garbikaraağaç kazasındaki rüştiyeye tayin edilmesi için bir yazı yazılmasını emreder. Yazılan mektubu Mustafa Reşide Garbikaraağaç Kaymakımına verilmesini söylerler. Mustafa Reşid sevincinden ne yapacağın bilemez. Hemen bir tahta bavul alıp bütün kitaplarını bu bavula doldurur,tren garına gider, trene binip doğru Denizli’ye oradan da Garbikaraağaç Kaymakamlığına gider. Kaymakama mektubu verir. Kaymakam da Rüştiye’de göreve başlatır.
Mustafa Reşid, Garbikaraağaç’ta hükümet memurları ile elden geldiğince bir araya gelmemeye çalışır. Osmanlı Hükümeti’nin baskıcı yönetimi için ‘’NEREDESİN HAK HUKUK ADALET, nerdesin, neredesin?’’ diye haykırıp bağırmak gelir içinden fakat elinde bir şey gelmez.
27.Mayıs.1322/ 1906 – 9. Haziran 1906 tarihlerine gelindiğinde Mustafa Reşit, Osmanlı Devleti üzerinde oynanan oyunların farkındadır. Emperyalis devletlerin gözünü Anadolu’ya diktiğinin bilincindedir. Sıranın balkanlardan sonra Anadolu’da olduğunu çok iyi bilmektedir. Mustafa Reşid garbikaraağaç’ta bir taraftan Osmanlı Padişahı için hocalardan dinlediği sözlere iyice içerler. Osmanlı Padişahı için, yer yüzünde Allah’ın gölgesi, halifesi, Osmanlı Padişahı’nın adını, ağzınıza alırken abdest alsın gibi sözler, Mustafa Reşid’in kafasında şimşekler çakar gibi çakar. Bir taraftan da kendi kendine hükümet benim hala böyle düşündüğümü bir duysa acep ne olur halim diyerek te gözüne uykular girmez. Hapiste yatması, hapisten çıkması Mustafa Reşid’de bir değişiklik olmamış, hatta daha da artmıştır. Mustafa Reşid Vatan Şairimiz Namık Kemal ile Mithat Paşaların düşünceleri ile yetişmiş, Balkanlardaki kaybedilen vatan toprakları için bu düşünceler doğrultusunda, yanıp tutuşur. Paris’te yaşadığı süre içersinde öğrendiği başta Fransızca, İngilizce, Almanca İtalyanca sayesinde okuduğu ecnebi gazete, dergi ve kitapladan edindiği bilgileri, Acıpayam’da, Garbikaraağaç’ta halktan edindiği bazı arkadaşlara, düşüncelerini açar. Arkadaşları ile bu düşüncelerini paylaşır. Arkadaşlarına Maarrifte-Eğitimde ileri giden ülkenin Fransa olduğunu, hürriyetin önemini Özgürlüğün, laikliğin, din ile devlet işlerinin ayrılmasının önemini anlatır. ‘’Laiklik HAK HUKUK demektir. Eğer cenneti görmek isterseniz, Paris’i görmeniz kafidir’’ diyerek arkadaşları ile konuşur. Arkadaşlarına şu an medreselerin birer hapishaneye dönüştüğünü, başlarındaki hocaların, birer gardiyan gibi olduğunu söyler. Rüştiye’de ders verdiği çocuklara, fıkralar, hikayeler anlatarak ufkunu açmaya çalışır. 1322 /1906 Haziran ayı geldiğinde Osmanlı Padişahı’nın verdiği idam fermanı kararının bir kenarda durduğunu, bekletildiğini bilmektedir. Haziran ayı sonunda Rüştiye tatil edilince, Acıpayam , Yatağan’da barut kaçakçıları ile karşılaşır. Bu kaçakçılara dahil olur, birlikte Manisa Alaşehir’e doğru yola çıkarlar. Barut kaçakçıları Kefe Yaylası’ndan aşarak, Karaçay Deresi, Honaz Ovası, Denizli’nin Ecirli, Karahayıt ve Kavakbaşı köyleri yoluyla Buldan Kazası’na bağlı Derbent köyünün Kırkçınar mevkisinin güneyinde bulunan Çal Tepesi ormanlıklarında kendilerini bekleyen Meşhur Çakırcalı Mehmet Efe’yle buluşmak için yola devam ederler.
- İnci bölümün sonu: yazımın ikinci bölümü 14 Ağustos 2017 Pazartesi günü yayınlanacaktır.
- Gelecek bölümde Mustafa Reşid’in Çakırcalı Mehmet Efe’yle buluşması.
Kaynak= Ali Vehbi Aykota 1883 – 1959

























