MENTÖRÜN PENCERESİ – Hakan BİROL
BİNLERCE TAKİPÇİ, KAÇ GERÇEK DOST?
Akıllı telefonumuzun ekranını günün her anı parmağımızın küçük bir hareketiyle kaydırıyoruz. Bildirim sesleri, her saniye yenilenen akışlar, kırmızı noktalar, kalp emojileri, hikâye görüntülenmeleri… Dijital çağ, insanoğluna tarihte eşi benzeri görülmemiş bir illüzyon sundu: Hiç kimsenin asla yalnız kalmayacağı, herkesin kalabalıklar içinde sarmalandığı bir dünya. Birkaç yıl içinde profilimizdeki sayılar binlere, on binlere, hatta yüz binlere ulaştı. Paylaştığımız bir fotoğraf dakikalar içinde binlerce beğeni alabiliyor, bir düşüncemiz anında uzak kıtalardaki insanlara ulaşabiliyor. Peki, bu devasa dijital yankı odasının içinde geriye dönüp baktığımızda, asıl soruyu kendimize sormaya cesaret edebiliyor muyuz? Ekranlarımızda parlayan on binlerce takipçi, hayatımızın en karanlık ve zor anında gerçekten kaç gerçek dost eder?
Bu soru, modern insanın ruhunun derinliklerinde gizlenen en büyük çelişkiyi ve en acı yalnızlığı gözler önüne seriyor. İletişim teknolojilerinin zirvesinde yaşarken, yalnızlık salgınının çağımızın en büyük ve sessiz krizi haline gelmesi bir tesadüf olmaktan ötedir. Dijital dünyada bağlantıda olmak ile bağ kurmak arasındaki ince ama hayatî çizgiyi unuttuk. Bağlantı, kabloların, ağların ve algoritmaların işidir; bir tuşla kurulur, bir tuşla silinir. Bağ kurmak ise zaman, emek, sabır, fedakârlık ve en önemlisi karşılıklı kırılganlık gerektirir. Takipçi sayısı, bir popülarite ölçüsü olabilir; ancak sadece bir aidiyet veya dayanışma göstergesidir.
Eskiden dostluk, saatler süren derin sohbetler, aynı çay bardağını paylaşmak, dertleri birlikte göğüslemek ve sessizliği bile anlamlı kılabilmek üzerine kuruluydu. İnsanlar birbirlerinin gözlerinin içine bakarak anlaşırdı. Bugün ise ilişkilerimiz estetik filtreler, seçilmiş en iyi kareler ve onaylanma arzusu üzerine inşa ediliyor. Profilimizde yüz bin kişi bizi takip ediyor olabilir. Ancak bu durum, hastanede sabaha kadar başucumuzda bekleyecek, gecenin üçünde sebepsizce çalan telefonumuza “Efendim, buradayım!” diyecek kaç kişinin olduğunu değiştirmiyor. Aksine, takipçi sayısı arttıkça etrafımızdaki kalabalık çoğalıyor gibi görünür, ama sığınacak limanımız azalıyor.
Dijital platformlar bize birer izleyici kitlesi kazandırdı, birer hayat arkadaşı veya yoldaş bağışladı. Takipçi kelimesinin kökenine inmek bile durumu özetlemeye yeter: Takip eden, arkadan gelen, bakan, gözleyen kimsedir. Sizi alkışlar, çünkü sahnedesinizdir; fakat sahne karardığında, ışıklar söndüğünde, o kalabalıktan geriye sadece yankılar kalır. Gerçek dost ise izleyici koltuğunda oturmaz; sahnenin arkasına geçer, sizinle birlikte ter döker, düşerken elinizden tutar ve en önemlisi, hiçbir filtreye ihtiyaç duymadığınız en ham, en savunmasız halinizi kucaklar.
Sosyal medya algoritmaları, insan psikolojisinin en zayıf noktalarını, yani onaylanma ve kabul görme ihtiyacını kusursuz bir şekilde manipüle eder. Her beğeni, beyinde mini bir dopamin salınımı tetikler. Bu durum, bizi sanal bir onay bağımlısı haline getirir. Daha çok takipçi, daha çok görünürlük demektir; daha çok görünürlük ise modern dünyada bir tür var olma biçimi, hatta statü sembolü olarak görülmektedir. Ancak bu sahte para birimi, ruhun açlığını doyurmaya yetiyor mu? Karnınızı dijital övgülerle doyuramazsınız çünkü ruhunuzun gıdası samimiyettir. Yüz bin takipçinin size gönderdiği harika görünüyorsun mesajı, hayatın sillesini yediğinizde duyduğunuz o derin boşluğu doldurmaktan uzaktır. Çünkü o binlerce insan sizi tanımaz; onlar hayatınızın yalnızca vitrinini, size ait olan en kusursuz anların kurgulanmış versiyonunu tüketirler.
Vitrindeki mankeni alkışlamak kolaydır; zor olan, dükkânın arkasındaki dağınıklığı, borçları, korkuları ve gözyaşlarını kabullenmektir. İşte gerçek dostluk, vitrinle ilgilenmek yerine arka odadaki gerçeklikle hemhâl olmaktır.
Dijital dünyanın sunduğu bu akışkan ve baş döndürücü cazibe, insanın öz benliğiyle kurduğu bağı her geçen gün biraz daha zedelerken, beraberinde eşsiz bir yabancılaşma da getiriyor. Sosyal ağların kurduğu bu devasa pazar yerinde hepimiz hem birer tüketici hem de kendi hayatlarımızın pazarlamacısı haline geldik. Paylaştığımız her an, her gülümseme, her seyahat karesi aslında gizli bir beni görün, beni onaylayın, beni sevin çağrısına dönüşüyor. Ancak bu çağrı, kalabalıklar arasında yankılanıp kaybolmaya mahkûmdur çünkü dijital platformların sunduğu etkileşim mekanizması, insan ruhunun derinliklerindeki açlığı doyurmaktan ziyade onu daha da körüklüyor.
Beğeni sayıları ve takipçi grafikleri yükseldikçe içimizdeki o sessiz boşluk da aynı oranda büyüyor. Çünkü insan, ekrandaki piksellerle değil, etten ve kemikten yapılmış bir başka insan kalbiyle temas ettiğinde huzur bulur. Gerçek bir dostun varlığı, binlerce dijital onay butonunun getireceği geçici tatminden çok daha öte bir anlam taşır; o, bireyin bu dünyada yalnız olmadığını, sığınabileceği güvenli bir limanın varlığını bildiren en temel yaşam desteğidir.
Oysa günümüz insanı, sanal dünyanın sunduğu bu sahte güvenlik çemberine öyle bir kapılmıştır ki, gerçek hayatın acımasız fırtınalarına yakalandığında arkasında sadece bir sığınak ve elinden tutacak sahici bir yoldaş aramaktadır. Bu durum, bireyin yalnızlığını katbekat artırır çünkü kalabalıklar içinde yapayalnız olmak, kimsesizlerin kimsesi olmaktan çok daha acı verici bir tecrübedir.
Teknoloji bizi birbirimize kablolarla ve veri akışlarıyla bağladığını iddia ederken, aslında bizi ruhsal olarak izole etmekte ve aramızdaki en hakiki köprüleri yıkmaktadır. Yüz bin takipçinin arkasına saklanan modern birey, aslında en zayıf anında ne kadar savunmasız ve ortada kaldığının farkına varamamaktadır; çünkü dijital dünyanın gürültüsü, o içeriden gelen imdat çağrısını bastıracak kadar yüksek frekansta çalışmaktadır.
Bugün gençlerimiz, hatta yetişkinlerimiz, kendilerini bu dijital metriklerin ağırlığı altında ezilirken buluyor. “Neden herkes bu kadar mutlu, neden herkes sürekli geziyor, neden benim hayatım bu kadar sıradan?” soruları, sosyal medyanın yarattığı o sahte gerçeklikten besleniyor. Herkesin hayatının en parlak sahnelerini birbiriyle kıyasladığımız bu yarışta, sıradanlığın ve insanî zayıflıkların yeri kalmamıştır. Oysa insanı insan yapan, kusurlarıdır, hatalarıdır ve bu hataları birlikte göğüsleyebileceği yoldaşlarıdır. Bir insan, telefonunda on binlerce rehber kaydı varken, gece başını yastığa koyduğunda arayacak kimsesinin olmadığını fark ediyorsa, işte o zaman modern çağın en büyük trajedisiyle yüzleşmiş demektir. Bu, kalabalıklar içinde boğulmak gibidir; etrafınızda su damlacıkları vardır ama içecek bir yudum temiz su bulamıyorsunuz demektir. Binlerce takipçi, size sadece geçici bir ilgi ve kısa süreli bir tatmin sunar. Dostluk ise zamana meydan okuyan, menfaatin bittiği yerde başlayan ve karşılıklı güven zemininde yükselen nadide bir çiçektir.
Gerçek dostluğun kıymeti ise ancak bu gürültü kesildiğinde, yani ekran karardığında ve hayatın gerçek gerçeği bütün çıplaklığıyla kapıya dayandığında anlaşılır. İşte o an, algoritmanın sunduğu hiçbir metrik size bir fincan sıcak çay sunamaz, omuzunuza dostça bir el koyamaz ya da gözlerinizdeki yaşı silemez. Gerçek dostluklar asla nicelikle ölçülemez; onlar niteliğin, sadakatin ve derinliğin kalesidir. Hayatın boyunca yanına koyabileceğin gerçek dostların sayısı belki bir elin parmaklarını geçer. Tek bir gerçek dost, bütün bir dünyadaki sanal kalabalıklara bedeldir.
Gerçek dost kimdir sorusunun cevabı, bu kalabalıklar arasında kaybolmamak için bize bir pusula sunar. Gerçek dost; seni sen olduğun için sever, yani başarıların, unvanların, takipçi sayın ya da statün için değil; en zayıf, en gülünç, en başarısız anlarındaki halini de aynı sevgiyle kucaklayan kişidir. Telefonda iyiyim dediğinde sesindeki o titremeyi hisseden, söylenemeyeni duyabilendir. Seni kaybetme pahasına da olsa, yanlış yaptığında karşına dikilip doğruyu söyleyen, alkışlayan kalabalıktan farklı olarak senin iyiliğini kendi popülaritesinden üstün tutandır. Yıllarca görüşmeseniz bile, bir araya geldiğinizde kaldığınız yerden, sanki dün ayrılmış gibi devam edebildiğiniz insandır.
Dijital dünyanın sunduğu bu parlak vitrin bizi aldatmamalıdır. Takipçiler birer sayıdır, istatistiktir, algoritmanın bize sunduğu sanal birer gölgedir. Dost ise candır, nefestir, sığınaktır. Hayatımızın direksiyonunu bu sanal metropollere kaptırmak yerine, durup soluklanmak ve etrafımızdaki o nadide, saf insanî bağların değerini yeniden hatırlamak zorundayız. Kalabalıkların gürültülü caddelerinden uzaklaşıp, iki insan arasındaki o sessiz ama sarsılmaz güven adasına sığınmak, modern çağın insana yapabileceği en büyük iyiliktir.
Hayatında fırtınaları kopmaya başladığında, ne hikâyenize bakan yüz bin kişi kalır ne de attığınız tweet’i retweet’leyenler. O fırtınada ayakta kalmanızı sağlayan tek şey, omuzunuzda hissettiğiniz sıcak bir el ve korkma, buradayım diyen o saf insanî sestir. Öyleyse, bırakalım ekranlardaki sayılar kendi sanal dünyalarında artsın veya azalsın. Asıl yatırım yapmamız gereken yer, parmaklarımızın ucundaki klavyeler değil; kalbimizin ve vicdanımızın derinliklerindeki o köklü bağlardır. Günün sonunda mühim olan, kaç kişinin sizi takip ettiğinden ziyade hayattan göçüp giderken arkanızda kaç kalpte silinmez izler bıraktığınızdır.
Ekranı kapatın, başınızı kaldırın ve etrafınıza bakın. Gerçek hayat, orada, dokunabileceğimiz mesafede ve göz göze gelebileceğimiz cesarette bekliyor.
