ADM ELEKTRİK’TEN DENİZ KAPLUMBAĞALARI İÇİN KIRMIZI IŞIK PROJESİ
Fethiye’de deniz kaplumbağalarının korunmasına yönelik yürütülen çalışmalar kapsamında önemli bir proje daha hayata geçirildi. Aydem Enerji çatısı altında Aydın, Denizli ve Muğla’da elektrik dağıtım hizmeti veren Adm Elektrik tarafından yürütülen proje kapsamında, deniz kaplumbağalarının yuvalama alanlarında bulunan sokak aydınlatmaları kırmızı ışığa dönüştürülüyor. T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Pamukkale Üniversitesi ve Adm Elektrik iş birliğiyle yürütülen proje kapsamında düzenlenen basın toplantısı, Fethiye’de bulunan Liberty Lykia Hotel’de gerçekleştirildi. Toplantıya Adm Elektrik Genel Müdürü Emrah Kalkan, Pamukkale Üniversitesi Deniz Kaplumbağası Uzmanı Öğr. Gör. Dr. Doğan Sözbilen ile proje paydaşları katıldı. Deniz kaplumbağalarının milyonlarca yıldır sürdürdüğü doğal yaşam döngüsünün, kıyı bölgelerinde artan insan faaliyetleri ve yapay aydınlatmalar nedeniyle olumsuz etkilendiğine dikkat çekilen toplantıda, kırmızı ışık dönüşüm uygulamasının bu etkileri azaltmayı amaçladığı belirtildi. Proje kapsamında ilk uygulama 2025 yılında Fethiye’nin Karaot Plajı’nda pilot çalışma olarak gerçekleştirildi. Bu yıl ise uygulama Kocaçalış Plajı bölgesine genişletildi. Sokak aydınlatmalarının kırmızı ışığa dönüştürülmesiyle birlikte, yumurtlama dönemlerinde şehir ışıklarından olumsuz etkilenen deniz kaplumbağalarının daha güvenli şekilde yuvalama yapabilmesi ve yumurtadan çıkan yavruların denize ulaşabilmesi hedefleniyor. Basın toplantısında konuşan Adm Elektrik Genel Müdürü Emrah Kalkan, çevresel ve sosyal projelerde sürdürülebilirliğe önem verdiklerini belirterek, “Aydın, Denizli ve Muğla illerini kapsayan bölgemizde çevresel ve sosyal projeleri hayata geçirirken en önemli kriterimiz, projenin sürdürülebilir olması. Şirket olarak sahip olduğumuz değerler arasında yer alan ‘Hayata Dokunmak’ anlayışı doğrultusunda, dünyamızın geleceğini korumaya, faaliyet bölgemizde tüm canlılara fayda sağlayacak projeleri hayata geçirmeye devam ediyoruz. Ekosistem için büyük önem arz eden deniz kaplumbağalarının en önemli üreme alanları bölgemizde yer alıyor. Biz de sokak aydınlatmalarını kırmızı ışıklara dönüştürüyoruz. Böylece hem deniz kaplumbağaları rahatça denize ulaşabiliyor hem de müşterilerimiz için aydınlatma kesintisiz devam ediyor. Projeyi bölgemizde yaygınlaştırmayı hedefliyoruz” ifadelerini kullandı. Kalkan, insan yaşamı ile doğal yaşamın uyum içerisinde sürdürülebileceğini gösteren projelerin önemine dikkat çekerek, enerji altyapısı yatırımlarında çevresel hassasiyetleri göz önünde bulundurmaya devam edeceklerini belirtti. Pamukkale Üniversitesi Deniz Kaplumbağası Uzmanı Öğr. Gör. Dr. Doğan Sözbilen ise Fethiye kıyılarının Türkiye’de deniz kaplumbağalarının en önemli yuvalama alanlarından biri olduğunu belirterek bölgedeki çalışmaların bilimsel açıdan büyük önem taşıdığını ifade etti. Sözbilen, “Fethiye kumsalları, T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü tarafından izleme ve koruma çalışmalarının en uzun süreyle kesintisiz sürdürüldüğü bir alan. Bununla birlikte şehir ve yuvalama kumsalının iç içe olduğu yoğun bir turizm bölgesi. Deniz kaplumbağaları, dinozorlardan daha eski canlı türleri olarak milyonlarca yıllık evrimsel süreç içerisinde edindikleri uyum sayesinde yaşamlarını günümüzde de sürdürüyor. Ancak kıyı bölgelerinde artan insan baskısının yansıması olan yapay aydınlatmalar, özellikle beyaz ve parlak ışıklar hem yetişkin dişilerin yuvalama davranışlarını hem de yavruların denize yönelimlerini olumsuz etkileyebiliyor. Yapılan bilimsel çalışmalar, kırmızı ışığın deniz kaplumbağaları üzerinde çok daha düşük etki yarattığını ortaya koyuyor. Bu nedenle kırmızı ışık uygulamaları, dünyada yaygınlaştırılmaya çalışılan bir koruma uygulaması olarak son yıllarda ön plana çıkmaya başladı. Adm Elektrik ile hayata geçirdiğimiz bu proje, Türkiye’de bir ilk” dedi. Yapay ışıkların deniz kaplumbağaları üzerindeki etkilerine değinen Sözbilen, yavruların yumurtadan çıktıktan sonra denizin doğal aydınlığını takip ederek suya ulaştığını belirterek, “Kocaçalış Plajı’ndaki bu uygulama sayesinde kaplumbağalar kendi dünyaya geldikleri yerde özgürce yavrulayacak. Akdeniz genelinde yuva sayısında artış eğilimi görülürken, Fethiye’de geçtiğimiz 30 yıl içinde belirgin bir değişim yaşanmadı. Bu nedenle alınacak her türlü önlem kritik önem taşıyor. Deniz kaplumbağaları, kendileri dünyaya geldikleri kumsallara yıllar sonra yuvalamak için geri dönen canlılar. Bugün koruduğumuz yavruların yaklaşık 20 yıl sonra sağlıklı yuvalama alanları bulabilmesi için bu kumsalları gelecekte de korumaya devam etmeliyiz” ifadelerine yer verdi. Toplantıda paylaşılan bilgilere göre deniz kaplumbağalarının üreme sezonu mayıs ayında başlıyor ve eylül ayı sonunda sona eriyor. Yaklaşık 45 ila 60 günlük kuluçka sürecinin ardından yavruların temmuz ayı ortalarından itibaren denizle buluşması bekleniyor. Bir yuvada genellikle 50 ila 100 yumurta bulunurken, dişi kaplumbağalar bir sezonda birden fazla yuva yapabiliyor. Proje kapsamında dişi kaplumbağaların yuvalama davranışları, yuva sayıları ve yavruların denize ulaşma başarıları düzenli olarak takip edilecek. Elde edilecek ilk bilimsel verilerin eylül ayında değerlendirilerek raporlanması planlanırken, uygulamanın uzun vadeli etkileri ise önümüzdeki yıllarda yapılacak izleme çalışmalarıyla ortaya konulacak. Fethiye’de hayata geçirilen kırmızı ışık dönüşüm uygulaması, deniz kaplumbağalarının doğal yaşam döngüsünün korunmasına katkı sağlamayı amaçlarken, insan faaliyetleri ile doğal yaşamın uyum içinde sürdürülebileceğine yönelik örnek projeler arasında gösteriliyor. Özellikle Türkiye’nin önemli yuvalama alanlarından biri olan Fethiye kıyılarında uygulanmaya başlanan projenin, ilerleyen yıllarda farklı bölgelerde de yaygınlaştırılması hedefleniyor.
