Yöresel Türkülerimiz Ve Oyunlarımız
Datça Ve Betçe
10.03.2017 Cuma günü saat 2’de FETAV’da yapılan Kültür Komisyonu toplantısına tesadüfenuğradım.Bu toplantıdan ayrılırken FETAV komisyon üyesi ve CHP Fethiye Belediye meclisi üyesiFercan Akçin elime içeriğini bilmediğim bir tanıtım afişi verdi.FBKM’de cumartesi günü yapılacak kültür etkinliğinin tanıtım afişlerini Fethiye Güzel Sanatlar Kültür Derneği’nin tanıtım panosuna asmamı rica ettiler, beni de mutlaka etkinliğe beklediklerini söylediler. Bu afişleri alıpderneğimizin panosuna astım. Dernek Başkanımız Hasan Kalkan ve derneğimizinTHM Korosunda görevli arkadaşlarımızla birlikte FBKM’de yapılan Konsere katıldık. Benim merak ettiğim Kargı Deresi Türküsü idi. Bu Türküyü Muzaffer Sarısözen Fethiye’ye gelerek Köçek Musta’dan(Mustafa Coşkun)alarak TRT repertuarında Fethiye türküsü olarak kaydını yaptırmıştır. Ancak Datçalılar bu türkünün kendi ilçelerine ait olduğunu iddia ederler. Belkide öyledir.İşte o nedenle belki bu türküyü seslendirirlerse bizim yorumumuzdan farkı varmı, oyunları değişik mi, gözlemek istemiştim. Ancak repertuarlarında olmadığı için seslendirilemedi. Birde yine merak ettiğim, Datçanın eski adetlerinden biriydi. Kına gecelerinde iki kadının kına yakılan evin köşesine oturtularak darbuka veyadelbek yerine, leğeni ters çevirip ritim tutuklarını duyardım.Böyle bir gösterinin olup olmadığınıda merak etmiştim. Bu düşünce ve beklentiyle FBKM salonunda yerimizi aldık. Saat 8.30’a geldiğinde yaş ortalaması 60 civarında olduğunu tahmin ettiğim 30 koro görevlisi sahnede yerini aldı. Ön açış konuşmasını Sayın Fercan Akçin yaptı. Sonra koroyu yöneten Sayın Osman Gönen Karadeniz çok kısa bir tanıtım konuşması yaparak bize koro elemanlarını tanıttı. Gurup, DatçaYazıköylülerden oluşuyordu ve hepsi konu-komşu hısım-akraba idi. Sanki köyün yaşlıları aralarında toplanıpta “Sakın haaBETÇEmizin Türküleri kaybolmasın, yöresel türkülerimiz kaybolmasın” der gibi türkülerini Koro olarak hep birlikte söyleyip oyunlarınıda birlikte sergilediler. Bu örnek çalışma yerel yöneticilerimiz tarafından sahip çıkılarak desteklenip yaşatılmalıdır.BETÇELİ sanat severlerin de, kendi aralarında gayretleri ile severek sergiledikleri çok güzel bir etkinlik meydana gelmişti. Şahsen bu etkinlik beni alıpçocukluğuma götürdü. Öyle anlaşılıyorki, bu gurubun güzelliğinden, öneminden Datça belediye başkanı ile Muğla Büyük Şehir Belediyemizin henüz haberi olmasa gerek. Umarım haberleri olur ve ilgilenirler.
Benim en çok dikkatimi çeken bir başka konu da BETÇE ne demekti. Bu kafama takılan BETÇE İsminin ne demek olduğu konusunda önce FETAV yöneticisi Emekli Öğretmen Fercan Akçin’den sonrada CHP Muğla eski milletvekili emekli Öğretmen Cumhur Yaka’dan yardımistedim. Cumhur Hoca da Datça’da BETÇE korosu şefi Osman Gönen Karadeniz’in telefonunubulup bana verdi. Bende BETÇE koro şefi ile konser sonrası ilk telefon görüşmemizi bu şekilde gerçekleştirdim. Osman Gönen Karadeniz Hoca’dan BETÇE hakkında ayrıntılı ne gibi belge varsa bana göndermesini rica ettim. Gelen belgede DATÇA ve BETÇE hakkındaki açıklamaları koro çalışmaları kadar önemli ve ilginçti.
Osman Gönen Karadeniz’in belirtiğine göre,Betçe adıbin yıllar öncesine dayanmaktadır. Datga kralı çok ihtiyarlamış.Ölümünün yaklaştığını hissedince iki kızı DADYA ile BEDYA’yı çağırtır, “Prenseslerim, ben çok yaşlandım. Benden sonra bu ülkeyi siz yüneteceksiniz. DADYA, sen doğu topraklarımızı yönet. BEDYA sen de batı topraklarımızı yönet ve iyi geçinin” der. Kral ölünce debatı sınırı ile doğu sınırının tam ortasına gömerler Krallarını. O zamandan beri doğu topraklarınaDADYA = DATÇA, batı topraklarına da BEDYA = BETÇE demişler. Bugünün BETÇE’si Sındı, Yaka,Cumalı, Yazı Köylerini kapsar. BETÇE Korosu yöneticisi Osman Gönen Karadeniz, “Kos (İstanköy Adası), Halikarnos (Bodrum) , Tilosve Nisiros (İncirli Adası) ile ekonomik ve kültürel etkileşim nedeniyle BETÇE folkloru da Bodrum folkloruna daha yakındır” diye belirtir.
BetçeSanat Merkezi başlangıcıBETÇELİ bayanların istekleri ile Öğretmen İlkay hanımın bayanlarla toplanarak türkülerini söyleyerek gerçekleşir. 2014 yılında emekli tiyatro yönetmeni Ümit Bakış’ıngayretleriyle Yazı Köyü Tarımsal Kalkınma Kooperatifi Bünyesinde Betçe Sanat Merkezi kurulur. 2014-15 sezonunda iki tiyatro eseri sergilenir, çocuklara da resim kursları verilerek resim sergileri açılır.Emekli İngilizce öğretmeni Osman Gönen Karadenizde çocukluğundan bu yana elinden hiç düşürmediği bağlamasını eline alıp BETÇE Halk Müziği korosunu çalıştırmaya başlar. Koronun prensipleri olarak da başta kaybolmaya yüz tutan Betçe Türkülerini öne çıkartarak çalışmalarına devam eder. FethiyemizinFETAV yöneticilerinden Fercan Akçin ile emekli öğretmen Ali Suat Acar’ın girişimleri ile BETÇE Halk Müziği korosu ilk ilçe dışı konserlerini Fethiye’de sergilediler. Böylelikle bu muhteşem koroyu güzel yürekli sanat sever Betçelileriseyretme fırsatı bulmuş olduk. Bu örnek çalışmanın mimarı Osman Gönen Karadeniz emekli tiyatro yönetmeni Ümit Bakış, Öğretmen İlkay hanım, bizleri BETÇE sanatseverlerle buluşmamıza vesile olan FETAV Yöneticisi Emekli Öğretmen Fercan Akçin, emekli öğretmen Ali Suat Acar’a bu güzelliğin Fethiye’de sergilenmesine yardımcı olmalarından ötürüteşekkür ederim. Gündüz tarlada, bahçede çalışıp akşamları da Tiyatro, Halk Müziği Koro çalışmaları yaparak kaybolmak üzere olan türkülerini yaşatmaya çalışan BETÇE’liler ile Şefleri Osman GönenKaradeniz’i,Öğretmen İlkay Hanım’ı kutlarım.
Sonuç olarak inşallah bu amatör mahalli BETÇE Sanat Merkezi’ne Datça Belediyesi ile Muğla Büyük Şehir Belediyemiz ulaşırlar. Bu değerli çalışmaya sahip çıkarlar.
BETÇE Türkülerinin kaynak kişileri =Hatice Dudu Ay (84) ve Kadriye Güçlü (65).
BETÇE Oyunlarının Kaynak Kişileri = Salise Karakaş (77) ve Kadriye Güçlü (65).
Muğla Büyük Şehir Belediye Başkanı ile Datça Belediye Başkanına duyurulur.
Yazan İlhan Kurt
