Yenilebilir Bitkiler Ve Mutfak Kültürü Projesi Tamamlandı
Seydikemer Kaymakamlığının destekleriyle başlatılan ve Akdeniz Üniversitesi öğretim üyelerinden Prof. Dr. Taner Korkut, Prof. Dr. Ramazan Göktürk Ve Doç. Dr. Zühal Kaynakçı Eliç tarafından 2016 yılında yürütülen “Seydikemer İlçesinin Yenilebilir Bitkileri ve Mutfak Kültürü” başlıklı bilimsel araştırma projesi tamamlandı. Araştırma projesi kapsamında gerçekleştirilen çalışmaların sonuçlarının derleneceği bilimsel bir kitabın 2017 yılında Göltaş Enerji Sanayi ve Ticaret A.Ş. sponsorluğunda yayınlanacağı öğrenildi.
Proje ile ilgili olarak Seydikemer Kaymakamlığı’ndan yapılan açıklamada; “Seydikemer’in gelenek ve göreneklerinin binlerce yıldır hiç bozulmadan kesintisiz sürdürüldüğü bilinmektedir. Ancak gelişen teknoloji, yeni şehircilik anlayışı ve yapılaşma örf ve anemilerin yavaş yavaş terk edilmelerine yol açmıştır. Yenilebilir bitkiler ve mutfak kültürü söz konusu gelenek ve göreneklerin önemli bir kısmını oluşturmaktadır. Dolayısıyla bunların bir proje kapsamında araştırılarak kayıt altına alınması ve kitaplaştırılarak gelecek kuşaklara aktarılması hedefi kaçınılmaz sorumluluklarımızdandır.”ifadeleri yer aldı.
Projenin tamamlanması sonucu hazırlanana kapanış raporunda Seydikemer’in yenilebilir bitkilerinden de bahsedildi. “Seydikemer İlçesi’nin Yenilebilir Bitkileri ve Mutfak Kültürü” isimli araştırma projesinin kapanış raporunda; “Seydikemer İlçesi’nin özellikle dağlık bölgelerinde yaşayan insanları yüzyıllardır gelenek ve göreneklerini değişikliğe uğramadan sürdürmektedirler. 15 Ocak 2016 – 15 Aralık 2016 tarihleri arasında Seydikemer İlçesi’nin 61 mahallesinde yaşayanlarla yüzyüze yapılan görüşmeler ve arazide yapılan gözlemler sonucunda 130 adet yenilebilir bitkiye rastlanılmıştır. Bu bitkilerden yöre halkı için büyük önem taşıyan 50 tanesi ekte (EK 1) özellikleri ile birlikte verilmiştir. Çalışma kapsamında yöre halkının bitkileri çok değişik amaçlarla kullandıkları tespit edilmiştir.
Bitkiler yöre halkı tarafından Yemek Yapımı, Kahve Yapımı, Çay Yapımı, Sakız yapımı, Reçel yapımı, Pekmez yapımı, Şerbet yapımı, Turşu yapımı, Baharat yapımı, Buhur (Tütsü) Yapımı, Ölüyü hazırlarken kullanılan bitkiler ve Kitre Yapımı olarak çok değişik amaçlarla kullanıldığı belirlenmiştir. Seydikemer İlçesi’nde yüzyıllardır devam etmekte olan kendine has ürünlerinin ekonomiye kazandırılması ve tanıtılması çok büyük önem taşımaktadır. Çünkü bitkileri iyi tanıyan, bunları toplayan ve işleyen yaşlıların sayısının oldukça azaldığı çalışma sonucunda tespit edilmiştir. Gençlerin ise bitkileri çok iyi tanımadıkları ve yapması zahmetli olan bitkiden yağ çıkartma gibi işlerden kaçındıkları gözlenmiştir. Bu sebeple İlçe’de geçmişte her evin bahçesinde bulunan zeytin ezme taşlarının hiç kullanılmadıkları günümüzde bunları yapan ustaların olmadığı ve bu taşların kaybolmaya yüz tuttukları belirlenmiştir. Mutfak kültürü ile ilgili yapıların birçoğunun kaybolduğu ve bunlara ait fotoğraflarında bulunmadığı tespit edilmiştir. Mutfak da kullanılan kapların ve aletlerin yerel halk tarafından artık kullanılmadığı ve atıl olarak durduğu gözlemlenmiştir. Çalışma esnasında Temel Muhtarı Naim Sazcı’nın bir evin alt katında tarıma ve mutfak kültürüne ait 150 adet geleneksel malzemeyi depoladığı görülmüştür. Bu depodaki eşyaların acil olarak envanter çalışmasının yapılması ve Seydikemer İlçesi’ne Tarım ve Mutfak Kültürü Müzesi’nin kurulması çalışmalarının başlatılması gerekmektedir. Bu müzede ayrıca Prof Dr. Taner KORKUT tarafından tespit edilen Antalya ve Muğla bölgelerindeki arkeoloji müzelerinde bulunan antik dönem mutfak kültürüne ait eşyalardan önemli olanların fotoğrafları da sergilenmelidir.”ifadeleri yer aldı.
İŞTE SEYDİKEMERİN YENİLEBİLİR BİTKİLERİ
Sarı Ot (Opopanax Hispidus (Friv.)Griseb.) (Apiaceae/Maydanozgiller)(Kumluova Ve Bel): Sağlam yapılı, 3 m’ye kadar boylanabilen çok yıllık otsu bitkiler. Taban yaprakları birleşik, yaprak sapı ile beraber 70 cm’ye kadar çıkar; yaprakçıklar dişli kenarlı, alt yüzeyde yıldızsı tüylü. Çiçek durumu 5-15 saplı; çiçekler sarı renkli. Meyve 7-12 mm boyunda merikarp, yumurtamsı. Mayıs-Temmuz aylarında çiçeklenen bu tür, yetişme ortamı olarak 50-1700 m’ler arasındaki tarlaları, taşlık yerleri ve makilik alanları tercih eder. Ülkemizin batı, güney ve iç Anadolu Bölgelerinde ülkemiz dışında ise İtalya, Balkanlar, Suriye, Kıbrıs, Kuzey Irak, Ermenistan ve Batı İran’da yayılış gösterir. Bitkinin gövde ve sapları kırıldığında sarı renkli görülmesinden dolayı yerel halk tarafından sarı ot olarak adlandırılmaktadır.
Elmacık (Salvia Fruticosa Mill.) (Lamiaceae/Ballıbabagiller)(Kumluoava, Minare Ve Boğaziçi)
Dallanmış, 1 m’ye kadar boylanabilen çalılar. Yapraklar basit veya tabanda küçük üç loplu, yumurtamsı-dikdörtgenimsi, alt kısım beyaz keçemsi tüylü. Çiçek kümesi 2-8 çiçekli, beyaz veya leylak renkli. Meyve fındıkçık. Yetişme ortamı olarak deniz seviyesinden 700 m’ye kadar olan maki ve frigana içindeki kireçtaşlı kayalıkları tercih eder. Mart-Temmuz aylarında çiçeklenen bu tür, ülkemizde Ege ve Akdeniz Bölgelerinde yayılış gösterir.
Ebegümeci (Ebemeç) (Malva Sylvestris L.)(Malvaceae/Ebegümecigiller)(Arsaköy)
Eğik yükselişli veya yatık gövdeli iki veya çok yıllık otsu bitkiler. Yapraklar loplu, dairesel, kör dişli kenarlı ve tüylü. Çiçekler yaprak koltuklarında demetler halinde çıkar. Çiçekler mavi veya pembe renkli, 18-25 mm uzunluğunda. Meyve uzun yumuşak tüylü. Mayıs-Ekim aylarında çiçeklenen bu tür, yetişme ortamı olarak deniz seviyesinden 500 m’ye kadar olan çalılıklarda ve açık alanlarda yetişir.
Dilkimen / Tilkişen(Asparagus Acutifolius L.) (Asparagaceae/Kuşkonmazgiller) (Bel:
Tabanda odunlu, tırmanıcı bitkiler. Gövde yaprakları pul şeklinde. Kladotlar kümelenmiş, uçları iğne şeklinde. İpliksi, şeritsi. Periant çan şeklinde, derin altı segmentli, krem renkli. Üzümsü meyve siyah renkli. Ülkemizde Marmara, Ege ve Akdeniz Bölgelerinde yayılış gösteren bu tür, Ağustos-Eylül aylarında çiçeklenir. Bu tür yetişme ortamı olarak ise deniz seviyesinden 1525 m’ye kadar olan çam ormanlarını, makilikleri ve yol kenarlarını tercih eder.
İlabada / Kuzukulağı (Rumex Acetosella L. (Polygonaceae / Madımakgiller)(Yaka)
Narin yapılı, 40 cm’ye kadar boylanabilen çok yıllık otlar. Yapraklar zıpkınsı; merkez loplar mızraksıdan ters mızraksıya kadar değişen şekillerde. Çiçekler tek eşeyli, bitki iki evcikli. Stamenler altı adet. Fındıksı meyve kahverengi. Ülkemizin hemen hemen tüm bölgelerinde yetişen bu tür, yetişme ortamı olarak tarlaları ve nemli yerleri tercih etmektedir.
Urgancık(Stellaria media (L.)Vill.) (Caryophyllaceae / Karanfilgiller)(Yaka ve Kayadibi)
30 cm’ye kadar boylanabilen tek yıllık otlar. Alt yapraklar kalpsi veya yumurtamsı. Çiçek durumu genellikle şemsiye şeklinde. Petaller beyaz renkli. Kapsül meyve kaliksten uzun. Ülkemizin kuzey, güney ve batı kesimlerinde yetişen bu tür, Nisan-Haziran aylarında çiçeklenmektedir. Bu türün yetişme ortamı ise çalılıklar, yol kenarları ve nemli yerlerdir.
Gıyışak (Silene Vulgaris (Moench) Garcke Subsp.Vulgaris) (Caryophyllaceae / Karanfilgiller)(Yaka)
Tabanda odunlu çok yıllık otsu bitkiler. Gövde dallanmış ve 80 cm’ye kadar çıkar. Yapraklar yumurtamsıdan ters yumurtamsı ya kadar değişen şekillerde. Kaliks 13-21 mm boyunda, şişkin, Petaller beyaz renkli, derin iki parçalı. Kapsül meyve yumurtamsı-küresel. Mayıs-Ağustos aylarında çiçeklenen bu bitki yetişme ortamı olarak çalılıkları, yamaçları ve açık alanları tercih eder.
Şıllı / Kokulu Kahve / Kişniş (Coriandrum Sativum L.) (Apiaceae / Maydanozgiller)(Kayacık)
Sağlam gövdeli, 70 cm’ye kadar boylanabilen, kokulu bitkiler. Yapraklar parçalı, parçalar yumurtamsı. Çiçekler beyaz renkli. Meyve küresel, kahverengi, olgunlaşınca siyah. Mayıs-haziran aylarında çiçeklenen bu tür, yetişme ortamı olarak 320-1300 m’ler arasındaki meşe çalılıklarını, nemli alanları ve tarlaları tercih eder.
Menengiç (Pistacia Palaestina Boiss.) (Anacardiaceae / Menengiçgiller)(Ortaköy-Ada Mahallesi Ve Dodurga)
3 m’ye kadar boylanabilen çalılar veya 6 m’ye kadar boylanabilen küçük ağaçlardır. Birleşik yapraklara sahip olan bu tür yapraklarını döker. Meyveler küresel, kırmızı, olgunlaşınca siyah renklidir. Mart-Mayıs aylarında çiçeklenen bu tür, yetişme ortamı olarak 50-1500 m’ler arasındaki kayalık yerleri, makilik alanları ve kızılçam ormanlarını tercih eder.
Haber Merkez
i
