Spina Bifida Merhaba, ben fizyoterapist Buse Varışlı Şimşek. Spina bifida, bebeğin anne karnındaki gelişimi sırasında omurga ve omuriliğin oluşumunu etkileyen doğumsal bir durumdur. Omurganın tam olarak kapanmaması sonucunda ortaya çıkar ve etkilenme düzeyi her bireyde farklı olabilir. Bu nedenle Spina bifida tanısı alan her çocuğun motor gelişimi, kas kuvveti, duyu durumu ve hareket kapasitesi aynı değildir. Bazı çocuklarda yalnızca hafif bulgular görülürken, daha ileri düzeylerde bacaklarda kas güçsüzlüğü veya hareket kaybı, duyu problemleri, eklem hareketlerinde kısıtlılık, denge ve yürüme sorunları görülebilir. Erken dönemde hangi belirtiler görülebilir? Spina bifidanın belirtileri hastalığın tipine ve omurilikteki etkilenmenin seviyesine göre değişir. Bazı hafif formlar herhangi bir belirti vermeyebilir ve başka bir nedenle yapılan incelemeler sırasında fark edilebilir. Bebeklik ve çocukluk döneminde dikkat çekebilecek bulgular arasında bacaklarda belirgin güçsüzlük, bacak hareketlerinin yetersiz olması, ayaklarda şekil bozuklukları, eklem hareketlerinde kısıtlılık ve motor gelişim basamaklarında gecikme yer alabilir. Bazı çocuklarda bacak veya ayaklarda dokunma, ağrı ya da sıcaklık duyusunda azalma görülebilir. İlerleyen dönemde yürüme güçlüğü, denge problemleri veya sık düşme gibi durumlar da ortaya çıkabilir. Çocuğun yaşına uygun motor gelişim basamaklarını kazanamaması, bacaklarını yaşıtlarına göre daha az kullanması veya belirgin hareket asimetrileri görülmesi durumunda çocuk doktoru tarafından değerlendirme yapılması önemlidir. Tanı nasıl konulur? Spina bifida çoğu zaman gebelik sırasında yapılan rutin ultrasonografik incelemelerde fark edilebilir. Gerekli durumlarda gebelik döneminde daha ayrıntılı görüntüleme yöntemlerinden yararlanılabilir. Doğum sonrasında ise bebeğin fiziksel ve nörolojik muayenesi yapılır. Bulgulara göre ultrasonografi veya manyetik rezonans görüntüleme (MR) gibi yöntemlerden yararlanılabilir. Tanı sürecinde yalnızca omurgadaki yapısal değişiklik değil, omurilik ve sinirlerin ne düzeyde etkilendiği de değerlendirilir. Bu bilgiler çocuğun takip ve rehabilitasyon planının oluşturulmasında önem taşır. Erken değerlendirme neden önemlidir? Spina bifidada erken dönemde yapılan fizyoterapi değerlendirmesi, çocuğun mevcut hareket kapasitesinin belirlenmesi ve gelişiminin takip edilmesi açısından oldukça değerlidir. Baş kontrolü, dönme, oturma, emekleme, ayağa kalkma ve yürüme gibi gelişimsel basamaklar değerlendirilirken; kas kuvveti, kas tonusu, eklem hareket açıklığı, postür, denge ve duyu durumu da takip edilir. Erken dönemde fark edilen kas dengesizlikleri, eklem hareket kısıtlılıkları veya postür problemleri için uygun önlemlerin alınması, ilerleyen dönemlerde oluşabilecek bazı ikincil problemlerin yönetilmesine yardımcı olabilir. Fizyoterapi sürecine ne zaman başlanmalı? Fizyoterapi yalnızca çocuk yürümeye başladığında gündeme gelmesi gereken bir yaklaşım değildir. Çocuğun mevcut gelişim düzeyi ve ihtiyaçları doğrultusunda erken dönemde değerlendirme yapılması, uygun rehabilitasyon hedeflerinin belirlenmesini sağlar. Tedavi programında çocuğun ihtiyacına göre eklem hareket açıklığını korumaya yönelik egzersizler, germe çalışmaları, uygun kas gruplarının kuvvetlendirilmesi, denge ve koordinasyon çalışmaları, postür eğitimi ve gelişimsel motor becerilerin desteklenmesi yer alabilir. Çocuğun hareket kapasitesine göre yürüme eğitimi ve gerektiğinde ortez veya yardımcı mobilite cihazlarının kullanımı da rehabilitasyon sürecine dahil edilebilir. Yürüme her çocuk için aynı hedef değildir Spina bifidada ailelerin en sık merak ettiği konulardan biri çocuğun yürüyüp yürüyemeyeceğidir. Ancak yürüme potansiyelini yalnızca tanıya bakarak değerlendirmek doğru değildir. Çocuğun omurilikteki etkilenme seviyesi, kas kuvveti, eklem hareketleri, denge becerileri ve mevcut motor kapasitesi birlikte değerlendirilmelidir. Yürüme mümkün olduğunda güvenli ve fonksiyonel yürüyüşün desteklenmesi hedeflenir. Bunun yanında bazı çocuklarda ortez, walker, baston veya tekerlekli sandalye gibi yardımcı cihazlardan yararlanılabilir. Buradaki temel amaç “mutlaka yürütmek” değil, çocuğun en güvenli, fonksiyonel ve bağımsız şekilde hareket edebilmesini sağlamaktır. Günlük yaşam becerileri de rehabilitasyonun parçasıdır Fizyoterapide yalnızca egzersiz yaptırmak yeterli değildir. Çocuğun evde, okulda ve sosyal yaşamında mümkün olduğunca bağımsız olması da hedeflenmelidir. Yatakta dönme, oturma, ayağa kalkma, transfer yapma, merdiven kullanma, farklı zeminlerde hareket etme ve yardımcı cihazları güvenli şekilde kullanma gibi beceriler günlük yaşam bağımsızlığı açısından önemlidir. Ailenin de bu süreçte doğru pozisyonlama, güvenli transfer ve çocuğun bağımsızlığını destekleme konusunda bilgilendirilmesi rehabilitasyonun önemli bir parçasıdır. Büyüdükçe rehabilitasyon hedefleri değişir Spina bifida uzun süreli takip gerektiren bir durumdur. Çocuk büyüdükçe vücut yapısı, kas kuvveti, hareket kapasitesi ve günlük yaşam ihtiyaçları değişebilir. Bu nedenle rehabilitasyon programının belirli aralıklarla yeniden değerlendirilmesi ve çocuğun gelişimine göre güncellenmesi gerekir. Amaç yalnızca çocukluk dönemindeki hareket becerilerini geliştirmek değil, bireyin ilerleyen yaşlarda da mümkün olduğunca bağımsız ve aktif bir yaşam sürdürebilmesini desteklemektir. Sonuç olarak… Spina bifida ile yaşayan her çocuk farklı bir gelişim ve rehabilitasyon yolculuğuna sahiptir. Erken belirtilerin fark edilmesi, zamanında tanı ve düzenli değerlendirme; çocuğun ihtiyaçlarının erken dönemde belirlenmesine yardımcı olur. Erken fizyoterapi değerlendirmesi, kişiye özel egzersiz programı, düzenli takip, gerektiğinde ortez ve yardımcı cihazların doğru kullanımı ve ailenin rehabilitasyon sürecine katılımı; çocuğun hareket kapasitesinin ve bağımsızlığının desteklenmesinde önemli rol oynar. Unutulmamalıdır ki rehabilitasyonda amaç yalnızca bir hareketi yaptırmak değil; çocuğun kendi yaşamına mümkün olduğunca bağımsız, güvenli ve aktif şekilde katılabilmesini sağlamaktır. Değerlendirme, uygun tedavi planlaması ve rehabilitasyon süreci hakkında bilgi almak için kurumumuza başvurabilir, spina bifida ile yaşayan bireylerin gelişimini ve bağımsızlığını desteklemek amacıyla biz fizyoterapistlerden destek alabilirsiniz.
Fizyoterapist – Buse Varışlı şimşek
