Ahmet Hamdi Tanpınar edebiyatımızın en güçlü isimlerinden olmasına rağmen hakettiği değeri bulamayanlardan. Bazı eleştirmenler bunun nedenini çizgisinin toplumcu olmaktan ziyade bireysel olmasına bağlıyor. Aslında bu bir gerekçe olmamalı. Romanın olağan gelişiminin sonucu olan birey edebiyatı Avrupa’da çok daha önce başlamıştı. A.H.Tanpınar bu anlamda Türk Edebiyatı’nda öncü olmuştur. Sanırım onun makus talihi de her öncü gibi zamanında değerinin bilinmemesiyle sonuçlanmıştır.
1901 İstanbul doğumlu yazarımız İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi mezunudur. Erzurum, Konya ve Ankara liseleriyle, Gazi Eğitim Enstitüsü ve Güzel Sanatlar Akademisi’nde edebiyat öğretmenliği yaptı, aynı akademide estetik ve sanat tarihi dersleri verdi. 1939’da İstanbul Üniversitesi’ne Yeni Türk Edebiyatı Profesörü olarak atandı. Maraş Milletvekili olarak 1942-1946 yıllarında Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde bulundu. Milli Eğitim Bakanlığı Müfettişliği yaptı ve Güzel Sanatlar Akademisinde eski görevinde çalıştıktan sonra 1949 yılında İstanbul Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü’ne yeniden döndü. Bu görevde iken 24 Ocak 1962 kalp krizi geçirerek hayata veda etti.
Edebiyat alanında etkilendiği kişilerin başında Yahya Kemal gelir.Yahya Kemal’e çok değer vermesine rağmen onun ,şiirin kendi dönemiyle bittiği,yeni neslin düzyazıya yönelmesi tavsiyesine uymamış, şair yönünü yazarlığından daha önde tutmuştur. “Bursa’da Zaman” şiiri en bilinen şiiri olarak ders kitaplarında yerini almıştır. Yine de asıl ününü romanlarıyla yapmıştır. Zamanında değerinin bilinmemesini bir nebze anlasam da –Oğuz Atay gibi-günümüzde neden az okunduğunu çok anlamadığımı itiraf edeyim. Bunda eserlerinin Dergah yayınlarından çıkması da etken mi diye düşünüyorum. Başka bir yayınevi daha mı iyi tanıtım yapardı acaba? Her neyse, bence nasıl “Tutunamayanlar” her kitapseverin kütüphanesinde olmalıysa bir Ahmet Hamdi Tanpınar romanı da mutlaka bulunmalı derim. Tek bir kitabını işaret edemiyorum. Huzur, Saatleri Ayarlama Enstitüsü benim favorilerimden. Her iki kitabında da hayran olduğu Paul Valéry ileMarcelProust’un etkileri görülür. Bizden Ahmet Haşim’i de buraya dahil etmeliyiz. Yahya Kemal’le birlikte bu yazarlarda estetik kaygı, mükemmeliyetçilik ,güzellik ön plandadır. Adı üstünde edebiyat Güzel sanattır.Bu nedenle A.H.tanpınar’ın eserlerinde arka planda hep bir müzik duyar gibi olursunuz. Bu kelimelerin dansıdır.
Ahmet Hamdi Tanpınar’ın “Huzur” romanını lise yıllarımda okuduğumu hatırlıyorum, bir de kitabı bitirdiğim zaman “ adı gibi huzur dolu “ diye düşündüğümü. Oysa şimdi elime alınca içindeki hüznü, melankoliyi gördüğümde niye böyle düşündüğümü tekrar sorguladım. Klasik olan romanlar en az iki kere ve farklı yaş dönemlerinde okunmalı derler. Gerçekten doğru bir tespit. Yıllar sonra “Huzur” u bir başka gözle okudum ve neden huzur bulduğumu açık seçik gördüm. Romanda bir pembe dizi gibi olaylar olmasına rağmen hiçbiri sizi rahatsız edecek derecede yüksek perdeden anlatılmıyor. Daha da önemlisi romanın bir müziği var. Romanın baş kahramanı Mümtaz –yazarın hayatını okuyunca-biraz A.H.Tanpınar’ı andırıyor. Savaştan kaygı duyan, güzelliklere değer veren bir kişilik Mümtaz. Roman dört bölümden oluşuyor; İhsan-Nuran-Suat-Mümtaz. Bu bölümlerdeki kişiler de romanın ana karakterleri gibi görünseler de tüm olay Mümtaz’ın çevresinde dönüyor. Birinci bölümde Mümtaz’ın İhsan’la arasındaki bağlantıyla başlayan roman, dördüncü bölümde Mümtaz’ın İhsan’a ilaç götürürken Dünya Savaşı’nın başladığını duymasıyla sonlanır. Her bir bölümde kişilere bağlı olarak fonda bir müzik duyarsınız adeta. Üçüncü bölümde Mümtaz’ın katıldığı Mevlevi ayinindeki ney müziği anlatılırken romanın gizli senfonisi ete kemiğe bürünür. Romanda sadece müzik değil şiirsellik te vardır. Romanın konusuna gelirsek; adı “Huzur” olmasına rağmen roman kahramanları çok ta huzurlu değildir. Mümtaz babasını erken yaşta ,savaştakaybetmiştir. Annesiyle Akdeniz taraflarına yerleşirler. Ancak annesinin vefatından sonra amcasının oğlu İhsan Bey’in evine yerleşmek zorunda kalır. Galatasaray Lisesi’ne başlar.Zaman içinde Nuran’la tanışır. Nuran’ın evliliği sorunludurve kızıyla yalnız yaşamaktadır. Mümtaz ile Nuran kendilerini birbirlerine çok yakın bulurlar. Roman ikisininaşkı ekseninde ilerler. Elbette kötü adam da vardır; Suat. Suat da Nuran’a aşıktır. Nuran eşinden boşanır. Mümtaz’la evlilik hayalleri kurarlarken Suat kendisini asar. İntiharını Nuran’la Mümtaz’ın evlenince yerleşecekleri evde gerçekleştirir. Bunun sonucunda Nuran evlenmekten vazgeçer. Mümtaz’ın ayakta kalmasını sağlayan Nuran’la evlenme fikri yıkıldığı gibi Dünya Savaşı’nın çıkmama ümidi de duyduğu haberle biter. İhsan’ın iyileştiğini duyması ise içinde buruk ta olsa bir mutluluk yaratır.
İnsan psikolojileri ,olaylar son derece gerçekçi bir üslupla anlatılan “Huzur” romanını bitirdiğinizde, sadece bir aşk romanı değil bir dönem romanı da okumuş oluyorsunuz. Kitaptaki psikolojik çözümlemeler, ayrıntılar ,şiirsellik size gerçekten mükemmel bir romanın nasıl olması gerektiğini anlatıyor. Daha sonraki haftalarda bu hakkının yendiğini düşündüğüm yazarımızın “Saatleri Ayarlama Enstitüsü” romanından da bahsetmek isterim.Ancak sadece romanından bahsedip bir şiirine yer vermezsek çok haksızlık yaparız.
“Ne içindeyim zamanın
Ne de büsbütün dışında;
Yekpare geniş bir anın
Parçalanmış akışında,
Bir garip rüya rengiyle
Uyumuş gibi her şekil,
Rüzgarda uçan tüy bile
Benim kadar hafif değil.
Başım sukutu öğüten
Uçsuz, bucaksız değirmen;
Içim muradıma ermiş
Abasız, postsuz bir derviş;
Koku bende bir sarmaşık
Olmuş dünya sezmekteyim,
Mavi, masmavi bir ışık
Ortasında yüzmekteyim
Yahya Kemal’in yanı başına defnedilen yazarımızın mezartaşı üzerinde de şu ikimısrası vardır,
‘Ne içindeyim zamanın / Ne de büsbütün dışında’.
Gündelik yaşantımızdan..
Estet :Güzel duyusu olan, güzelden anlayan ve güzeli en yüce değer sayan, sanatsal beğenisi çok gelişmiş kimse.
Türkçesi var..
Avantaj……Yarar ,çıkar, üstünlük
Deşifre etmek …… Çözmek
“ İnadına kitap İnadına aydınlık.. ”
Budalalıktan Deliliğe –Umberto Eco
Kırmızı Kedi Yayınları-İnceleme
35 TL –484sayfa
Devrimci Bir Pusula-Gezi-Cihan Erdal
Ayrıntı Yayınları-İnceleme
25TL -320 sayfa
Güç ve İdeoloji Üzerine-Noam Chomsky
BGST yayınları-Sosyoloji
20 TL –236 sayfa
Hergelece Sözler – Gerald Drews
Eksik Parça Yayınları- Felsefe
16TL- 128 sayfa
İstanbul’da Kedi – Gündüz Vassaf
Kara Karga Yayınları-Roman
25 TL-304sayfa
Kelebekler Zamanı-Julia Alverez
Ayrıntı Yayınları- Roman
30 TL –400 Sayfa
Orta Malı-Selahattin Enis
Koç Üniversitesi Yayınları-Roman
48TL-303 sayfa
Rimbaud – YvesBonneloy
Alfa Yayınları- Anı
15 TL-216 sayfa
Sinema ve Tarih –MarcFerro
Ayrıntı Yayınları- Sanat
18TL-224 sayfa
Su Seviyesi-Joseph Brodsky
Everest Yayınları-Deneme
15TL-128 sayfa



































