TURGUT UYSAL
Çoktandır Turgut Ağbeyle ile birlikte bir söyleşi yapmayı düşünüyordum. Turgut Ağabey ile BEŞKAZAMIZIN geçmişi, tarihi hakkında konuşmak için 06.05.2017 bir Hıdırellez günü , Ölüdeniz’in Ovacık Mahallesinde’ki evinde bir araya geldik. Turgut Ağabeyin araştırmalarının olduğunu daha önceden’de duyuyordum. Ayrıca iş yeri için hazırlatıp bastırdığı takvimleri’de çok önemsemiştim. Adı aklımda kalan takvimlerden bazıları. 1. Fethiye kuvayı milliye teşkilatı 2. Fethiye tayyaresi 3.Cezayirli Gazi Kel Hasan Paşa 4. Ovacıklı Mehmet Çavuş. 6 Haziranda BEŞKAZAMIZ’da düşmana ilk kurşunu sıkan Ovacıklı Mehmet çavuştur. Aklımda kalan takvimlerden yalnızca bir kaçıdır. Geçmişimize tarihimize önem vererek hazırlanmış takvimlerdi. Ayrıca büyük bir titizlikle araştırıp hazırlanmıştı.
Tarih 1977 İlhan KURT (CHP Gençlik Kolları Yönetim Kurulu Üyesi ), Özer OLGUN(CHp İlçe Başkanı), Hüseyin UYSAL(CHP Gençlik Kolları Başkanı), Ziya TOMBAK (CHP İlçe Yönetim Kurulu Üyesi)
Turgut Ağabey 1966 yılında Askerden gelince o yıllarda C H P yönetim Kurulu Üyesi Manifaturacı Ziya Tombağın teşvikiyle C H P gençlik kolları yönetim kurulu üyeliği yapar. 1969 yılında C H P Gençlik Kolları olarak birlikte çalışarak, Ali Hilmi Döğerli’nin millet vekili seçilmesine katkı sağlar. 1974-77 arası C H P belediye meclis üyeliği , 1989-94 ile 1994-99 yılları arası tekrar C H P belediye meclisi üyeliği yapmıştır. Sosyal demokrat birisi olarak, çizgisini hiç bozmamıştır Turgut Uysal başarılı bir iş adamı olarak petrol istasyonu ve otelcilik mesleği ile yaşamına devam etmektedir .
İ .K = Turgut Ağabey sohbete ilk önce, Hacı Nikola Luizidi ‘den başlıyalım, bana Hacı Nikola luizidi hakkında bildiklerini anlatırmısın.
- U = Hacı Nikola Luizidi 1878-1886 yılları arası 8 yıl Makri Belediye başkanlığı yapmış. Makride Küçük Köy,Üzümlü,Eldirek,Kızılyaka,Kargı Foça 1870 ile 1926 yılları arasında Osmanlı belgelerinde Hacı Nikola Luizidi krom madeni işletmiştir. Bu madeni Fransa’ya İngiltereye İhraç edip karşılığında Fransadan, Marsilya’dan kiremit, demir ithal eder. Şu an , eski evlerin çatılarında sökülüp çıkartılan kiremitlerin hepsinde Marsilya yazar. Bu kiremitleri BEŞKAZAMIZA ilk olarak Hacı Nikola Luizidi getirtmiştir. Ayrıca ham Demir ithal eder kazma ,kürek imal eden Osmanlı Vatandaşı Kaya Köylü Rum ustalara satar. Kaya Köyde yaşayan Rumların iç piyasada BEŞKAZA hudutlarında ihtiyaç duyup sattığı malzemelerin İtahalatını yapardı. Toptan Getirilen malzemeleri , Osmanlı Vatandaşı Kaya Köylü Rumlar aracılığıyla ,Burdurun,Gölhisar Dirmil, Pırnazına kadar, Denizlinin Acı Payam, Çameline, Antalyanın Kaş, Kalkana, Elmalı, Korkuteline kadar. Kaya Köylü Rumlar Kervanlar ile pazarlıyarak satarlar. Kısacası BEŞKAZANIN italat ve İhracatının çok önemli bir bölümünü tek başına Hacı Nikola Luizidi karşılar.Kalan ithalat ve ihracat işlerini Faralyalı Hacı Halil yapardı der. Bu yıllarda Luizidi’nin Katibi Muhasebecisi Salih Pekindir. Dağlarda Köylerdeki Kömür Yakma Kereste işletme işlerini’de Kadir Dincer(Kadir Çavuş ) takip eder. 1900 lü yıllarda dünyadaki kriz başlayınca Hacı Nikola Luizidi İhraç ettiği Maden Kereste Paralarını alamamaya başlar . Osmanlı Padişahı 2.nci Aptulhamit Osmanlı Topraklarında yaşayıp Ticaret yapan Osmanlı vatandaşı olan , Tüm zengin ticaret erbabına mektup yazar. Mektupta Osmanlı Padişahının darda olduğunu para yardımı yapılmasını talep eder. Bu mektubu alan Hacı Nikola Luizidi . Mektuba karşılık olarak, Luizidi Omanlı Padişahı Aptulhamite 500 osmanlı altını gönderir. Osmanlı Padişahı Aptulhamit’te, kim ne göndermiş diye merak eder, inceler bakar’ki En çok para yardımını gönderen Makri’den Hacı Nikola Luizidi’dir. Osmanlı Padişahı Aptülhamit hayret ve merak eder ,kimdir bu adam , çağırın’da bir göreyim der. Bir davet mektubu yazdırtır. Hacı Nikola Luizidi mektubu alır. Mektupta Osmanlı Padişahı Hacı Nikola luizidiyi Sarayaına huzuruna davet etmektedir. Hacı Nikola Luizidi’de Koskoca Osmanlı Padişah’ta hayırdır bu nedir der. Sultanım huzurunuza elim boş gelmek istemedim diye cevap verir Padişahının huzuruna eli boşmu gidilir hiç der. Yanına 500 Osmanlı altını daha alıp .Osmanlı Padişahın Aptulhamit’in huzuruna çıkar, Padişah gel bakalım der , Luizidi yanında getirdiği torbayı, Padişahın yanına ayaklarının dibine koyar. böyle olunca’da Hacı Nikola Luizidi’ye , Osmanlı Padişahı Aptulhamit Paşa ünvanı verir. Hacı Nikola Luizidi Istanbuldan gemiyle yolda dönüp Makriye gelirken, Osmanlı Padişahı Makri Kaymakamlığına Telgraf çektirtir, Tellaların bu olayı Tüm BEŞKAZADA ilan etmesini emreder. BEŞKAZADA büyük bir olay olur. Hacı Nikola Luizidiye özel elbise paşa kıyafeti hazırlanır, belinde kılıcıyla bir resmi tören hazırlanmasını emreder Padişah .Bu yıllarda Hacı Nikola Luizidi Ayni zamanda Belediye başkanıdır. Karşılama hazırlıkları için Kordondan Belediye binasına kadar kırmızı halılar döşeyerk Hacı Nikola Luizidi resmi merasimle karşılanır . Hacı Nikola Luizidinin bu yaptığı yardım, tüm Osmanlı topraklarında duyulur. Ulu önder Gazi Mustafa Kemal Paşa kurtuluş savaşını başlatması esnasında Demirci Mehmet Efe’yi Hacı Nikola Luizidiye gönderir. Kurtuluş savaşı için Para yardımı yapmasını ister. Dünyadaki krizden Luizide etkilendiği için ,sattığı malın paraları zamanında alamadiği için ,fazla bir para yardımı yapamaz , fakat Demirci Mehmet Efeyi’de Boş çevirmez. Demirci Mehmet Efe dönüşünde Makri’den yola çıkar İncir Köy ile Üzümlü arasında bulunan Dedem Sarı Ali Çatalın Bucakta’ki Hanına gelmiş, burada bir akşam konaklamış, kimsin, necisin diye sorunca’da, ben Demirci Mehmet Efeyim yanıtını vermiş . Çocuklara da 1 Osmanlı altını bahşiş vermiş. Bucaktan, incir Köy, Nif, Çameli, Acıpayam, Denizli, Nazillideki karargahına döner. 1919’a gelindiğinde Yunan İzmire çıkmış, İtalyanlar Kuşadasından ,Muğlayı, Fethiyeyi, Antalyaya kadar olan sahil bölgelerine çıkartma yapma hazırlığı yapar.1922 Kurtuluş savaşı sonu Hacı Nikola Luizidi de etkilenir 1927 yılından sonraları Yunanistana göçmek zorunda kalır. Resmi kayıt ve belgelerde luizidi’nin 1919 yılında maden işletme ruhsatları iptal edilir. Fakat 1927 yılında tekrar ruhsat verilir . 1927 lı yıllardan sonra Hacı Nikola Luzidi’nin adına pek rastlanmaz. Bir dünya alacağı Fransada orada burada kalmış.1923’de Hacı Nikola Luizidi’nin Veresiye mal verdiği Osmanlı vatandaşı Kaya Köylü Rumların Yunanistana gönderilince Hacı Nikola Luizidi Makrideki ticareti sona ermiştir. 24.02.1921 de Hacı Halil Faralyalının yakalandığı şeker hastalığından kurtulamayıp ölünce böylelikle yeni zenginler ortaya çıkar. Hacı Nikola Lövizidi Makriden ayrılıp giderken ticari Adresler ve evraklar muhasebe kayıtları Salih Pekin’de kalır ticari faaliyeti Salih Pekin devam ettirir. Bu sıralarda Kadir Çavuşun Patronu Salih Pekindir. Kömür yakma işlerini ,Köylerde dağlarda Kereste hazırlatma işlerinin Çavuş işin başında’dır daha sonraları Kadir Çavuş kendi adına iş yapmaya devam eder. Bir taraftan dünyadaki krizi büyümeye devam ederken. Pıynar kömürü talebi artarak devam eder. Pıynar kömürü bu günün petrolü gibi çok kıymetli’dir o yıllarda 1928-30 lu yıllarda Kadir Dinçer
Kadir Dinçer(Kadir Çavuş)
( Kadir Çavuş ) Kardeşleri ile bir aile şirketi kurar,bu şirket kardeşleri ile 1942 yılına kadar birlikte çalışarak devam eder.1942 de bu kurulan şirket kapatılır . Biraderler kendi adına tütüncülük, nakliyecilik yaparlar. Kömür yakma işlerini, Kadir Çavuş Kendi adına sürdürmeye başlar bu yıllardan sonra BEŞKAZAMIZIN ticaretinde,Siyasetinde Kadir Dincer Kadir Çavuş’ta vardır. 1933 yılında Ulu önder Gazi Mustafa Kemal Atatürkün Nazilli basma fabrikasını kurma anlaşması yaptığı sırada ,Kadir Çavuş’ta Ankarada’dır, kaldığı otelin lobisinde kahvesini yudumlarken bir taraftan’da Radyodan haberleri dinlemektedir ,Ulu önder Gazi Mustafa Kemal Atatürk Ruslarla yaptığı antlaşmada Nazilli basma fabrikasının 48 bin sarı osmanılı lilarına mal olacağını duyunca Kadir Çavuş, Kendisinin merkez bankasında 52 bin sarı osmanlı parası olduğu için hemen bu fabrikadan bir tane’de BEŞKAZAYA kurayım diye düşünür . Otelden çıkar doğru merkez bankasının yolunu tutar . Yolda bir tanıdığı iş adamı arkadaşına rast gelir selamlaştıktan sonra karşısından gelen arkadaşı sorar hayırdır nereye böyle acele acele der, Kadir Çavuşta radyoda duyduklarını, birde aklındaki niyetini anlatır. Karşılaştığı arkadaşı Kadir Çavuşa sorar BEŞKAZA’da yol var’mı der? , Kadir Çavuş Yok der, Pamuk var’mı ? yok, Amele var’mı ? yok arkadaşı sen bu sevdadan vaz geç der. Öylede olur. BEŞKAZ’nın şartlarıda o yıllarda yol olmaması, pamuk olmaması , Amele olmaması nedeniyle Kadir Çavuş vaz geçer. Babam Arif Uysal orta okulu Hacı Nikola Luizidinin Rüştüyesinde’de okumuştur. Askerlik sonrası Yürek, Susambeli , Üzümlü madenlerinde çalışan işcilerin ayakkabılarını tamir eder , aykkabıda satar sonra işini büyütür manifatura işlerine girşir der. Turgut Uysal Dedem Hacı Nikola Luizidi ile Hacı Halil Faralyalı’nın ortak işlettiği krom Maden ocaklarından develerlen maden çektiğini çocukluğumda dedemden, babamdan’da duyarım der. Birde Hacı Nikola Luizidi Hırısyan hacısıydı. Hacı Halil Faralyalı’da Müslüman hacıdır hacca giderek hacı olmuştur der .Osmanlı donanma, kalyon yapımı için Pıynar Kavila hazırlatılır demir çiviler kalyonlarda ağırlık yapması küflenip paslandığı için Pıynar Ağacından değişik ebatlarda Pıynar çivi (kavilya) hazırlanır . Ayrıca BEŞKAZAMIZ dağlarında Sedir (Katran ) ağaçlarından yakılarak katran çıkartılıp kalyonlar yapılırken tahtaların suda kalan kısmınına sürülüp su almasına mani olunur. Katran yükleyip gönderilen koyun adı’da Katrancı koyu olarak hala bilinip anılır der.
Kaynak Kişi = Turgut Uysal.
İ L H A N K U R T



























