MENTÖRÜN PENCERESİ

Hakan BİROL

YORULMADIK! SADECE YANLIŞ YÜKLERİ TAŞIYORUZ!

Modern insanın kronik yorgunluğu, artık küresel bir salgın haline geldi. Sabahları yataktan kalkmak için mücadele eden, gün boyu enerji seviyelerini yönetmeye çalışan, akşamları ise tükenmiş bir şekilde koltuğa yığılan insanların sayısı hiç olmadığı kadar fazla. Peki, gerçekten bu kadar zayıf mıyız? Kapasitemiz bu kadar mı düşük? Bir mentör olarak danışanlarımla yaptığım yüzlerce görüşmede keşfettiğim temel gerçek şu: Biz yorulmadık, sadece yanlış yükleri taşıyoruz.

Her sabah uyandığımızda, farkında olmadan sırtımıza görünmez yükler yükleniyoruz. Bunların çoğu bize ait bile değil. Başkalarının beklentileri, sosyal medyanın dayattığı mükemmel hayat imgeleri, ebeveynlerimizin bizim için kurduğu hayaller, toplumsal başarı kalıpları… Tüm bu yabancı yükleri sanki bizimmiş gibi sırtlanıyor ve neden yorulduğumuzu anlamıyoruz.

Bir danışanım, yıllarca ailesinin istediği mesleği yapmış, mükemmel evlilik görüntüsü sergilemiş, sosyal çevresinin beklentilerini karşılamaya çalışmıştı. Kırk yaşına geldiğinde ise ağır bir depresyonla yüzleşti. “Her şeyim var ama hiçbir şeyim yok” diyordu. Yaptığımız çalışmalarda keşfettiğimiz şuydu: Sırtındaki yükün yüzde yetmişi kendisine ait değildi. Taşıdığı her “başarı”, her “sorumluluk”, her “rol” aslında başkalarının ona yüklediği beklentilerden ibaretti.

Koçluk çalışmalarında en kritik aşamalardan biri, danışanların gerçek ve sahte yükleri ayırt etmeyi öğrenmesidir. Gerçek yükler bizi büyüten, geliştiren, hedeflerimize götüren sorumluluklardır. Sahte yükler ise bizi tüketen, enerjimizi emen, bize ait olmayan beklentilerdir.

Bu ayrımı yapabilmek için basit ama güçlü sorular kullanırım:

Bu yükü kim yükledi? Bu yükü taşımak bana ne kazandırıyor? Bu yükü bugün kendi irademle seçseydim, yine taşır mıydım? Bu yük beni nereye götürüyor? Bu sorgulama sürecinde insanlar genellikle şaşırtıcı keşifler yapar. Kariyer basamaklarını hızla tırmanırken mutsuz olan bir yönetici, aslında başarılı olma yükünün babasının onayını alma ihtiyacından kaynaklandığını fark edebilir. Mükemmel ev hanımı ve anne rolüyle tükenen bir kadın, bu yükün toplumsal beklentiler tarafından dayatıldığını görebilir.

Yanlış yükleri tespit etmek cesaret ister, ama onları bırakmak daha da büyük cesaret gerektirir. Çünkü bu yüklerle özdeşleşmişizdir. Onları bırakmak, bir parçamızı kaybetmek gibi gelebilir. Mükemmeliyetçilik yükünü taşıyan biri için “yeterince iyi” olmayı kabul etmek, kimliğine darbe vurmak gibi hissedilebilir.

Ancak gerçek özgürlük bu bırakma anında başlar. Danışanlarıma şunu hatırlatırım: “Bir yükü bıraktığınızda, aslında onun arkasındaki ihtiyacınızı da kaybetmiyorsunuz. Sadece o ihtiyacı karşılama yönteminizi değiştiriyorsunuz.” Örneğin, onaylanma ihtiyacınız varsa, bunu herkesten onay alarak değil, kendinizi onaylayarak da karşılayabilirsiniz.

Yanlış yükleri bıraktıktan sonra ortaya çıkan boşluk, doğru yüklerle doldurulmalıdır. Aksi takdirde bu boşluk, eski yüklerin geri dönmesi için davetiye çıkarır. Doğru yük nedir peki?

Doğru yük: Sizin değerlerinizle uyumludur. Sizi büyütür ve geliştirir. İçsel motivasyonunuzla taşınır. Size anlam katar. Enerjinizi tüketmek yerine çoğaltır

Bir mentör olarak danışanlarıma, hayatlarının mimarı olmalarını öğretirim. Kendi değerler sistemlerini netleştirmelerine, gerçekten ne istediklerini keşfetmelerine ve buna uygun yükleri seçmelerine rehberlik ederim. Bu süreçte, “hayır diyebilme” kaslarını geliştirmeleri kritik önem taşır. Çünkü doğru yükleri seçmek, yanlış yüklere “hayır” demeyi gerektirir.

Yanlış yüklerden kurtulup doğru yükleri taşımaya başladığımızda mucizevi bir şey olur: Yorulmaz olmayız, ama dayanıklılığımız inanılmaz artar. Çünkü artık taşıdığımız yükler bize anlam katıyor, bizi besliyor ve büyütüyor. Tıpkı dağcıların doğru ekipmanla tırmanış yapması gibi, biz de doğru yüklerle hayat tırmanışımızda daha az yorulur, daha uzun mesafeler kat ederiz.

Bir danışanım, kendisine ait olmayan yükleri bıraktıktan sonra şunları söylemişti: “Hayatımda ilk kez, yorulduğum için değil, tatmin olduğum için dinlenmeye ihtiyaç duyuyorum. Eskiden tükenmişlikten yataktan çıkamazken, şimdi dinlenmek için zaman ayırıyorum çünkü ertesi gün yapmak istediklerim var.”

Taşıdığımız yükleri paylaşmayı öğrendiğimizde, yalnız olmadığımızı hatırlarız. Kırılganlığımızı göstermek, zayıflık değil insan olmanın doğal halidir. Bir mentör olarak en dokunaklı anlar, danışanların taşıdıkları yükü ilk kez paylaştıkları andır. O yük, paylaşıldığı anda hafifler. İnsan bağlantısının iyileştirici gücünü hafife almayın. Destek istemek, başarısızlık değil bilgeliktir. Etrafınızda, sizin gerçek yükünüzü gönülden taşımaya istekli insanlar olduğunu fark edeceksiniz. Bu, hem almayı hem de vermeyi içeren bir dengedir.

Modern dünya, daha hızlı koşmamız için sürekli baskı yapıyor. Oysa gerçek ilerleme bazen bilinçli yavaşlamakta gizli. Bir ağaç gibi düşünün: Kök salmak, büyümek için zaman ister. Sürekli meyve vermeye zorlanan bir ağaç, eninde sonunda tükenir. Danışanlarıma “stratejik duraklamalar” öneririm. Gün içinde sadece nefesinize odaklanacağınız beş dakikalık aralar, doğada yalnız geçirilen zaman dilimleri, teknolojiden tamamen kopuk anlar… Bu molalar, yanlış yüklerin farkına varmamız için alan yaratır. Hızlanma taleplerine karşılık, içsel ritminizi dinlemeyi öğrenin. Bazen en üretken eylem, hiçbir şey yapmamaktır.

Bugün kendi yüklerimizi bilinçli seçerek, sadece kendimiz için değil, gelecek nesiller için de bir miras inşa ediyoruz. Çocuklarımız, öğrencilerimiz, çalışma arkadaşlarımız bizi izliyor. Onlara ne öğretiyoruz? Sürekli tükenmiş bir model mi, yoksa anlamlı yükleri dengeyle taşıyan bir örnek mi? Yanlış yükler, nesiller boyu aktarılabilen görünmez miraslardır. Bu zinciri kırmak, cesaret ister ama mümkündür. Hafiflemiş bir insan, etrafına da hafiflik yayar. Bu bilgeliği paylaşmak, belki de taşıdığımız en kıymetli yüktür.

“Yorulmadık, sadece yanlış yükleri taşıyoruz” sözü, aslında bir uyanış çağrısıdır. Bu farkındalık, kişisel gelişim yolculuğunun en önemli dönüm noktalarından biridir. Bir mentör olarak amacım, insanlara kendi yüklerini seçme bilincini kazandırmak, onları kendi hayatlarının kervanbaşı yapmaktır.

Unutmayın: Sırtınızdaki yüklerin çoğu sizin değilse, yorgunluğunuz da gerçek değildir. Gerçek yorgunluk, anlamlı bir mücadelenin sonucunda gelen tatmin edici yorgunluktur. Diğeri sadece enerjinizin başkalarının beklentileri tarafından sömürülmesidir.

Bugün, şu anda, sırtınızda taşıdığınız yükleri bir düşünün. Hangileri sizin? Hangileri size ait değil? Hangi yükler sizi ileri taşıyor, hangileri olduğunuz yerde tutuyor? Bu soruların cevapları, hafifleme yolculuğunuzun ilk adımları olacak. Çünkü hafifledikçe, uçabileceğinizi hatırlayacaksınız.