( PAŞİNYAN, İSKENDER FÜZELERİ VE FOTOĞRAFÇI CİNGİS MUSTAFAYEV )
Bu hafta sonu, kısmen de olsa duruldu dediğimiz Kafkaslar coğrafyasından yine gergin haberler geldi. Son Karabağ Savaşı’nda tükenecek kadar kayıp veren Ermenistan Ordusu, Türkiye’nin özellikle SİHA’lar ile destek verdiği Azerbaycan Ordusu karşısında ağır hezimete uğramıştı. Savaşın detayları üzerinde yazmaya gerek, Rusya’nın kayıtsız kalması ile Azerbaycan 30 yıldır işgal altındaki topraklarının büyük kısmını işgalden kurtardı.
Savaş kışkırtıcılığı yaparak ülkesini savaşa sokan Ermenistan Başbakanı Paşinyan tüm itibarını yitirerek Ateşkes Anlaşması’nı imzalamak zorunda kaldı. Üstelik, Rusya’dan aldığı İskender füzelerinin %90’ının patlamadığını söyleyince hem Rusya’nın özellikle Rus sempatizanı Ermenistan Genel Kurmayının tepkisini çekti ve çok geçmeden Paşinyan’ın istifası istendi.
Hâlen Paşinyan, elinde megafonla taraftarlarına seslenerek direniş gösteriyor, ancak iktidarda kalması çok zor görünüyor.
Paşinyan’a son darbeyi vuran İskender füzeleri sadece Rusya ve Ermenistan’da kullanılıyor. 500 km. menzilli ve 50 km. yüksekten uçan füzeleri Ermenistan kahpece sivil halkın üzerine atarak, yüksek parçalanmalı başlık tesiri ile yüzlerce Azerî’nin ölümüne neden oldu.
Kafkaslar, katliamlarla çok kan kaybetti ve hâlâ da devam ediyor. Hatırlarsınız, Sovyetler’in dağılmasının hemen ardından Ermenistan, Karabağ üzerinde hak iddia etmiş ve yakınlarda bulunan bir Rus motorize alayının da katılımıyla, 26 Şubat 1992 yılında üç koldan saldırarak Hocalı’da tüm insanlığı utandıracak bir soykırıma girişmişlerdi. Füzeler ve tanklarla sıkıştırılan Hocalı halkı, sonradan süngülerle delik deşik edilmiş çocuklar parçalara ayrılmış, 63 çocuk, 106 kadın olmak üzere 613 Azerî öldürülmüştü.
Paşinyan’ı götürecek olan katliamcı İskender füzeleri, Hocalı katliamını ve 1992 Karabağ Savaşı’nı bütün ayrıntıları ile fotoğraflayan Cingis Mustafayev’i hatırlattı bana.
2010 yazında Azerbaycan’daydım. Gürcistan ve Ermenistan da vardı programımda ve İstanbul / Lâleli’den 48 saat süren bir otobüs yolculuğundan sonra Bakû’ye varmıştım. Gence, Kundemir, Kuba, Kusar, Kınalık, Kish yerleşimlerini gezmiş, konaklamış ve son olarak Şeki’yedüşmüştü yolum. Hansaray, Efendiyev Tarih ve Etnografya Müzesi’nden sonra CingisKlüb’ün önüne gelmiştim.
Akşam, hiç rastlamadığım şiddette bir yağmur yağdı Şeki’de. Sel suları, yollarda asfaltı, taşları sökmüş, her taraf çamur içinde kalmış. Pek çok ev ve dükkân sular altında, insanlar telâşla suları boşaltmaya çalışıyor.
CingisKlüb’ün görevlisi, giriş katı su bastığı için giremeyeceğimi söylüyor. Türk olduğumu anlayınca izin çıkıyor ve ayakuçlarıma basarak küçük salonda Cingis ve fotoğraflarını izliyorum.
Cingis ( Cengiz ) Mustafayev, ülkenin en dinamik gazetecilerindendi. Hocalı katliamı’nı dünya basınına ilk duyuran, utanç veren işkence fotoğraflarını kamerasıyla belgeleyerek paylaşan Cingis oldu.
4 Haziran 1992’de Moskova’da düzenlenen basın toplantısında katliamın görüntülerini paylaşan Mustafayev, katliamın dünya basınında da yer almasını sağlamıştı. Bu görüntüler sonucunda Ermenistan’ın imajı tüm dünyada ciddi sarsıntıya uğradı.
Hocalı katliamını tüm dünyaya duyuran Mustafayev, Haziran 1992 tarihinde Hocalı rayonununNahçıvanlı köyünde Azerbaycanlı ve Ermeni askerler arasında çıkan çatışmayı görüntülerken vuruldu. Sonrasında ise şehit oldu.
CingizMustafayev’in kamerası vurulduğunda açık ve kayıttaydı. Vurulduktan sonra son sözü “öldüm” olmuştur. 32 yaşında geride Karabağ Savaşı’nı ve katliamları belgeleyen 18 belgesel bıraktı. Ölümünden sonra Azerbaycan Milli Kahramanı unvanına layık görüldü.
