Hoşgeldiniz  
..................................................................................

Köşe Yazarı Alim  YÖRÜK’ ten “BİRLEŞMİŞ MİLLETLERİN KURULUŞUNDA BİR ANALİZ”

Erkan Ilik | 23 Ekim 2020 | Beldeler, Eğitim, Genel, Güncel, gundem, Kültür, Mugla, Siyaset, siyasi A- A+

Köşe Yazarı Alim  YÖRÜK’ ten

BİRLEŞMİŞ MİLLETLERİN KURULUŞUNDA BİR ANALİZ

Birleşmiş Milletler (BM) nedir? Ne zaman, nerede, kim tarafından kuruldu? Kuruluş amacı nedir? BM merkezi neresidir?

Birleşmiş Milletler, dünyanın hemen hemen bütün ülkelerinin yer aldığı en büyük uluslararası kuruluştur. 193 ülkenin temsil edildiği devasa bir örgüttür.

Birleşmiş Milletler (BM), diğer adıyla Birleşmiş Milletler Örgütü, sadece barış ve insani yardım için çalışan bir kuruluşun ötesinde birçok alanda faaliyetleri olan uluslararası bir örgüttür. İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra 51 ülkenin katılımı ile kurulan örgüt, günümüzde neredeyse dünyadaki bütün ülkelerin yer aldığı devasa bir kuruluş haline gelmiştir. Türkiye, dünyanın en büyük uluslararası kuruluşu olan BM’nin kurucu üyelerinden biridir.

Birleşmiş Milletler Örgütü’nün Tarihi

Birleşmiş Milletler, 24 Ekim 1945 yılında kuruldu. İkinci Dünya Savaşı’ndan galip çıkan büyük devletlerin liderliğinde oluşturulmuştur. BM’ye öncülük eden ülkeler ABD, Sovyetler Birliği, İngiltere, Fransa ve Çin Halk Cumhuriyeti’dir. 1900’lü yılların ilk yarısında yaşanan savaşların tekrarını önlemek amacıyla uluslararası barışı ve güvenliği korumak için kurulmuştur. “Birleşmiş milletler” ifadesinin ilk resmî kullanımı, 1 Ocak 1942 tarihinde BM beyannamesinde ve Atlantik Bildirgesi’nde yer almıştır. Birleşmiş Milletler fikri ise, 1943 yılında müttefik ülkelerin toplantıları sırasında ortaya atılmıştır.

Birleşmiş Milletler Antlaşması (BM Şartı), kurucu antlaşma niteliğindedir. San Francisco Konferansı’nda bir araya gelen 50 ülkenin temsilcisi, 111 maddeden oluşan antlaşmaya 25 Nisan 1945 tarihinde son şeklini verdi. Bu antlaşma, 25 Haziran 1945’te oybirliği ile kabul edildi, 26 Haziran 1945 tarihinde aralarında Türkiye’nin de bulunduğu 50 ülke temsilcisi tarafından San Francisco’da imzalandı. Daha sonra Polonya’nın da antlaşmayı imzalaması ile kurucu üye sayısı 51’e yükseldi. 24 Ekim 1945 tarihinde de, Güvenlik Konseyi’nin 5 daimi üyesinin yanı sıra imza sahibi ülkelerin de onayı ile BM Antlaşması yürürlüğe girdi ve Birleşmiş Milletler kuruldu.

Birleşmiş Milletler’in Amacı

BM; dünya barışını, güvenliğini, sosyal ilerlemeyi, yaşam standartlarını yükseltmeyi, insan haklarını desteklemeyi ve dostane ilişkileri geliştirmeyi amaçlayan bir kuruluştur. Savaşları ve barışa dönük tehditleri önlemek, ülkeler arasında dostane ilişkiler kurmak ve uluslararası ekonomik ve sosyal işbirliğini sağlamak temel amaçlarıdır. “Adalet, güvenlik, ekonomik kalkınma, sosyal eşitlik” haklarını tüm ülkelere eşit oranda sağlamak, temel amacıdır.

BM Kurumları ve Yapısı

BM’ye; kuruluşunda yer alan 51 ülke ve son olarak katılan Güney Sudan’la birlikte 193 ülke üyedir. Birleşmiş Milletler’in merkezi, Amerika Birleşik Devletleri’nin New York kentindedir. Bünyesinde 6 temel kurum bulunuyor. Bunlar; Genel Kurul, Güvenlik Konseyi (BMGK), Ekonomik ve Sosyal Konsey, Vesayet Konseyi, Genel Sekreterlik ve Uluslararası Adalet Divanı’dır. Bu kurumlardan ilk 5’i New York’ta, Adalet Divanı ise Hollanda’nın Lahey kentinde bulunuyor. Cenevre, Viyana ve Nairobi’de de BM ofisleri bulunmaktadır. Politik ilişkiler başta olmak üzere örgütün faaliyetlerinde önemli görevler üstlenen kurum Genel Sekreterlik’tir.

1.2 Birleşmiş Milletlerin Organları

Birleşmiş Milletler Antlaşmasının 7. Maddesine göre Birleşmiş Milletler örgütünün başlıca organları; Genel Kurul, Güvenlik Konseyi, Ekonomik ve Sosyal Konsey, Vesayet Meclisi, Uluslararası Adalet Divanı ve Sekreterlik’tir

1.2.1 Genel Kurul

Birleşmiş Milletler’in tüm üyeleri (193) Genel Kurul’da toplanır. Her ülke birer eşit oy hakkına sahiptir. Genel Kurul, dünya barışı ve güvenliği, yeni üye alımı ve Birleşmiş Milletler’in bütçesi ile ilgili konulardaki kararlarını üçte ikilik çoğunlukla alır. Diğer konularda ise salt çoğunluk yeterlidir. Genel Kurul’un olağan dönem toplantısı her yıl Eylül ayında başlar ve yıl boyunca devam eder. Her olağan dönem toplantısının başlangıcında, hükümet ya da devlet başkanları ve diğer katılımcılar, savaş, terörizm, hastalıklar, yoksulluk gibi gündemi meşgul eden uluslararası düzeyde birçok konuda görüşlerini sunar.

   Birleşmiş Milletler’in tüzüğüne göre genel kurulun görevleri şunlardır:

    Silahsızlanma ve silahların kontrolünü öngören düzenlemeler dahil olmak üzere uluslararası barış ve güvenliğin korunmasına yönelik konuları ele almak ve tavsiye kararları vermek;

    Güvenlik Konseyi’nde ele alınan ihtilaflar ve konuları kapsamamak üzere Dünya barışı ile ilgili konularda oturumlar düzenlemek ve tavsiye kararları almak;

     Güvenlik Konseyi’nde ele alınan ihtilaflar ve konular hariç olmak üzere Antlaşma kapsamına giren konularda ve Birleşmiş Milletler organlarının görev ve yetkilerini kapsayan başlıklarda oturumlar düzenlemek ve tavsiye kararları almak;

     Uluslararası siyasi işbirliğini, uluslararası hukukun geliştirilmesi ve tedvini, herkesi kapsayan temel insan hak ve özgürlüklerinin hayata geçirilmesi ve ekonomik, toplumsal, kültürel, eğitim, sağlık alanlarında uluslararası işbirliği sağlanması için çalışmalara başlamak ve tavsiyede bulunmak;

    Kökeni her ne olursa olsun milletlerarasındaki dostça ilişkileri bozacak herhangi bir sorunun barışçıl yolla çözülmesi konusunda tavsiyede bulunmak;

    Güvenlik Konseyi ve diğer Birleşmiş Milletler organlarının vereceği raporları değerlendirmek;

   Güvenlik Konseyi’nin daimi olmayan üyelerini, Ekonomik ve Sosyal Konsey üyelerini ve Vesayet Konseyi’nin ek üyelerini (gerekli olması durumunda) seçmek; Güvenlik Konseyi ile birlikte Uluslararası Adalet Divanı Yargıçlarını seçmek; ve Güvenlik Konseyi’nin tavsiyesi doğrultusunda Genel Sekreteri atamak.

1.2.2 Güvenlik Konseyi

Güvenlik Konseyi, uluslararası barış ve güvenliğin korunması konusunda BM’nin en yetkili organı olmasına karşılık günümüzde mesaisinin önemli bir bölümünü insan haklarının korunmasına ayırmaktadır.

Güvenlik Konseyi, Birleşmiş Milletler (BM)’in icra organıdır ve politik alanda BM’nin yürütme organı vazifesindedir.  Güvenlik Konseyi 15 üye devletten oluşmak­tadır. ABD, İngiltere, Fransa, Rusya Federasyonu ve Çin sürekli, geriye kalan 10  üye ise geçici üyedir. (Karluk, 2014:153)  Geçici üyeler iki yıllık bir süre için temsil edilirler. Konsey’de herhangi bir kararın çıkması için en az 9 devletin “evet” oyu vermesi gerekir ancak ‘hayır’ oyları içinde hiçbir sürekli üyenin oyunun olmaması gerekir.(Madde 27) Birleşmiş Milletler Antlaşması Madde 24’e göre BM’nin üyeleri, örgütün hızlı ve etkili hareket etmesini sağlamak için uluslararası barış ve güvenliğin korunmasında başlıca sorumluluğu Güvenlik Konseyi’ne bırakırlar ve bu sorumluluk gereğince görevlerini yerine getirirken Güvenlik Konseyi’nin kendi adlarına hareket ettiğini kabul ederler.

Herhangi bir devlet uluslararası barış ve güvenliğe zarar verirse, örne­ğin bir devlet başka bir devletin topraklarını işgal eder ya da o devletin topraklarında kapsamlı bir hava saldırısında bulunursa, en azından teorik olarak BM Güvenlik Konseyi’nin devreye girme­si beklenir. Bu bağlamda Konsey, barışa yönelik herhangi bir tehdidin olduğunu, barışın bo­zulduğunu ya da saldırgan bir fiilin varlığını saptarsa (39. madde), bunun müsebbibi olan devlete karşı gereken tedbirleri alır.  Ancak, 5 daimi üyeye verilen veto hakkı Güvenlik Konseyi’nin işlevini yitirmesine yol açmıştır. Bu durumun temel sebebi 5 daimi üye ülkenin ortaya çıkan sorunlarda görüş ayrılıklarının olmasıdır.

1.2.3 Sekreterlik

Sekreterlik, çeşitli görevlerde çalışan ve Teşkilatın günlük işlerini yürüten uluslararası memurlardan oluşur. Birleşmiş Milletler’in diğer ana organlarına hizmet eder ve bu organların açıkladığı program ve politikaları uygular.  Birimin başı olan Genel Sekreter, Güvenlik Konseyi’nin tavsiyesi üzerine Genel Kurul tarafından 5 yıllık bir süre için atanır. Genel Sekreter seçilen kişi en fazla iki dönem bu görevde bulunabilir.

1.2.4 Ekonomik ve Sosyal Konsey

Antlaşmanın 61. Ve 62. Maddesine göre; Genel Kurulca seçilen 54 üyeden oluşan Ekonomik ve Sosyal Konsey, ekonomik, sosyal, kültürel alanlarda, eğitim ve sağlık alanlarında ve bunlarla ilgili başka alanlarda uluslararası sorunlar üzerinde araştırmalar yapabilir, raporlar, sözleşme hazırlayabilir, konferans verebilir ve tavsiyede bulunabilir.

1.2.5 Uluslararası Adalet Divanı

Uluslararası Adalet Divanı, Birleşmiş Milletlerin yargı organıdır. Ülkeler, istedikleri davayı Adalet Divanı’na götürebilirler. Divan 15 yargıçtan oluşur. Yargıçlar, Genel Kurul ve Güvenlik Konseyi’nce seçilirler, görev süreleri ise dokuz yıldır. Divanda bir devletten iki yargıç bulunamaz. Uluslararası Adalet Divanı, Hollanda’nın bir kenti olan Lahey’dedir.

1.2.6 Vesayet Meclisi

Vesayet Konseyi’nin kuruluş amacı; sömürgelerin iktisadî, sosyal ve siyasî şartlarının iyileştirilmesini ve bunların süreç içinde kendi kendini yönetir hâle gelmesini sağlamaktır. Sömürge halklarının hemen hepsinin bağımsızlık elde etmiş olması sebebiyle günümüzde işlevsiz hâle gelmiştir.

BİRLEŞMİŞ MİLLETLER TEŞKİLATININ MERKEZİ

Her yıl düzenlenen genel kurul toplantıları New York’taki merkezinde devlet başkanları düzeyinde yapılmaktadır. Genel kurul toplantılarına her ülkeden en fazla 5 üye katılabilir. BM Genel Kurulu, şu görevleri ifa eder; silahsızlanma ve silah denetimi konusunda önerilerde bulunmak, barış ve güvenlikle ilgili görüşmeler yapmak, her türlü konuda ülkelere önerilerde bulunmak, ülkeler arasındaki sorunların barışçıl yollarla çözümü için önerilerde bulunmak.

Güvenlik Konseyi, BM’nin en önemli kurumlarından biridir. Örgütün siyasal alandaki yürütme organıdır. Konseyin 5 daimi üyesi bulunuyor. Daimi üyeler ABD, Çin, İngiltere, Fransa ve Rusya’nın her konuda veto hakkı bulunuyor. 10 geçici üye, iki yıllığına seçiliyor. Güvenlik Konseyi şu görevleri ifa eder; BM’nin amaç ve ilkeleri çerçevesinde barış ve güvenliği korumak, uluslararası anlaşmazlıklara yol açabilecek her türlü tartışmalı durumu soruşturmak ve anlaşma koşullarını önermek, silahlanmayı denetleyecek planlar hazırlamak, barışa karşı tehditleri araştırmak ve önerilerde bulunmak, saldırganlara karşı askeri birliklerle önlem almak.

BM seçimlerinde eşit ve dengeli temsil ilkesi çerçevesinde coğrafi gruplar tesis edilmiştir. Bu göre; Afrika ülkeleri, Asya ülkeleri, Doğu Avrupa ülkeleri, Latin Amerika ve Karayip ülkeleri, Batı Avrupa ve diğer devletler grubu (WEOG) olmak üzere 5 coğrafi grup bulunmaktadır.

BM bünyesinde bulunan kuruluşlar,

BM Güvenlik Konseyi’ne bağlı kuruluşlar şunlardır; Ticaret ve Kalkınma Konferansı, Çocuklara Yardım Fonu (UNICEF), Mülteciler Yüksek Komiseri Ofisi (UNHCR), Dünya Gıda Konseyi, Dünya Gıda Programı, Eğitim ve Araştırma Enstitüsü, Kalkınma Programı (UNDP), Silahsızlanma Araştırmaları Enstitüsü, Sınaî Kalkınma Örgütü (UNIDO), Çevre Sorunları Programı, Birleşmiş Milletler Üniversitesi, Birleşmiş Milletler Özel Fonu, Sosyal Kalkınma Araştırma Enstitüsü, Kadının İlerlemesi İçin Uluslararası Araştırma ve Eğitim Enstitüsü, Uluslararası Arama Kurtarma Danışma Grubu.

BM’ye bağlı diğer kuruluşlar da şunlardır; Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu (IAEA), Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO), Uluslararası Tarımsal Kalkınma Fonu (IFAD), Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO), Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO), Uluslararası Para Fonu (IMF), Uluslararası Telekomünikasyon Birliği (ITU), Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO), Birleşmiş Milletler Endüstriyel Gelişme Örgütü (UNIDO), Dünya Turizm Örgütü (UNWTO), Dünya Posta Birliği (UPU), Dünya Bankası (WB), Dünya Gıda Programı (WFP), Dünya Sağlık Örgütü (WHO), Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü (WIPO), Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO).

BİRLEŞMİŞ MİLLETLER TEŞKİLAT YAPISINA  TÜRKİYE  VE  BAZI DEVLETLER NEDEN İTİRAZ EDİYOR?

1-) Demokratik değil

2-)Uluslararası hukuk anlayışına göre adil ve adaletli değil

3-)Birleşmiş Milletle Teşkilatı Güvenlik Konseyinde 5 daimi üye ( ABD, İNGİLTERE, FRANSA, RUSYA ve  ÇİN) devletlerinin alınan kararları veto edilmesinden dolayı yaptırım gücünün kalmamasına neden oluyor. İşlevini yerine getirmeyi kaybetmiştir.                                                                                            4-) Birleşmiş Milletler Teşkilatı Güvenlik Konseyi daimi üyelerinin (Alınan kararları veto hakkı kullanan 5 daimi üye ABD, Çin, Rusya, Fransa, İngiltere ) Dünyada mevcut sosyolojik, ekonomik, coğrafi kültürel (konuşulan dil ve inançlar) değerler dikkate alınmadan oluşturulmuş.  II. Dünya Savaşından sonra galip devletlerin mevcut durumlarını korumak amacı ile kurulmuş olmasından.

  5-)Dünyadaki var olan maddi ve manevi varlıkları, bu devletler doğaya insanlara zarar verse bile kendi çıkarları kullandıkları için  (Sömürgecilik anlayışını devam ettiriyorlar)

SONUÇ OLARAK

Birleşmiş Milletler Teşkilat yapısının yeniden yapılanması için Türkiye, Almanya, Japonya, Brezilya, Hindistan, Pakistan gibi devletler itiraz ediyor. Ancak; Bu itirazlar liderlerinin konuşmasından ileri gitmiyor. Birleşmiş Milletlerin 5 daimi devleti dünyanın en büyük örgütünde istediklerini yapıyorlar.

1704 Kez Görüntülendi.
Yorumunuz
Konu hakkındaki görüşleriniz nelerdir?

*

code

*

EN SON HABERLER

Özel Reklam Alanı

* * * * * Oscar Rent A Car * * * * *

Fethiye’de Konaklama Fırsatı

Bu Kitabı Okumalısınız!

Bu Kitap Başucu Kitabıdır
DOLAR 7,8249
EURO 9,3691
BIST 10,4548
ALTIN 446,03

Çok Okunan Haberler

Haberlerin kopyalanması telif hakkı ihlalidir. © 2020 FETHIYE GAZETESİ Tüm Hakları Saklıdır.
Reklamı Gizle