Dalyan’da Umudun İzinde: Deniz’e Dönüş
DEKAMER
Bugün, Dalyan İztuzu Plajı’nda yer alan Deniz Kaplumbağaları Araştırma, Kurtarma ve Rehabilitasyon Merkezi’ni (DEKAMER) ziyaret ettik. 2009 yılında kurulan merkezde, Pamukkale Üniversitesi’nin değerli akademisyenleri ve öğrencileri tarafından olağanüstü bir çalışma yürütülüyor.
Pamukkale Üniversitesi Öğretim üyesi Prof. Dr. Yakup KASKA konuşmasında şunları söyledi ; “Deniz Kaplumbağaları Araştırma Kurtarma ve Rehabilitasyon Merkezi (DEKAMER) olarak çalışmalarımız içerisinde, deniz kaplumbağa üreme kumsallarında ayrıntılı bilimsel çalışmalar yapmak, yaralı deniz kaplumbağalarının bakım ve tedavilerini yaparak, doğal yaşam ortamlarına geri dönmelerini sağlamak, deniz kaplumbağalarının yuvalama, beslenme, kışlama ve göç yolları üzerinde araştırmalar yapmak, faaliyetlerimiz arasındadır.
Türklerde deniz kaplumbağaları ya da tosbağaların önemini 1200 yıl önce keşfetmiş ve Orhun Anıtları dediğimiz Türklerin ilk yazılı anıtını bir tosbağanın sırtına dikmiştir. Tosbağanın sırtına dikmesinin altında kaplumbağanın en önemli birkaç özelliği yatıyor. 1- Doğduğu kumsalı hiçbir zaman unutmayan vatanlarına bağlı kaplumbağalar olduğu için, 2-Hedefine ulaşmak için kaplumbağalar kararlı adımlarla yavaş yavaş muhakkak hedefine ulaşırlar, idealist canlılardır. 3- Bu Türklerin en önemli özelliğidir bir diğer özellik ise Malum Anadolu’ya Türkler konar göçer halinde yörükler olarak gelmişlerdir yürüyerek gelmişlerdir sırtlarında çadırları veya katırlarındaki atlarındaki yükleri ile birlikte yanlarında bütün eşyasını taşıyarak göç eden bir rotayı izlemişlerdir yol haritasını izlemişlerdir. Kaplumbağalar da kabuğunun içerisinde bütün her şeyini taşıması itibari ile adeta Türklerin bu koçar döner ve göçer ve yörük kültürünü taşımasıyla benzerlik taşıdığı için atalarımız deniz kaplumbağası olarak değil ama tosbağayı Orhun Anıtlarının uzun ömürle birlikte yaşam boyu devam etmesini ve anıtların sonsuza kadar kalmasını simgelemiştir.
Dalyan kumsalındaki yuva koruma ve izleme çalışmalarımızı Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü destekleriyle her yıl devam etmektedir. Yaralı deniz kaplumbağalarının da transfer ve koordinasyonu ise Tarım ve Orman Bakanlığı- Doğa Koruma ve Millî Parklar Genel Müdürlüğü tarafından sağlanmaktadır.
2025 yılında İztuzu Kumsalında toplam 770 adet Pamukkale Üniversitesi’ne bağlı Deniz Kaplumbağaları Araştırma, Kurtarma ve Rehabilitasyon Merkezi (DEKAMER), deniz kaplumbağalarının üreme kumsallarında bilimsel araştırmalar yapmakta, yaralı bireylerin tedavisini gerçekleştirip doğal yaşam alanlarına geri dönmelerini sağlamaktadır. Ayrıca kaplumbağaların yuvalama, beslenme, göç ve kışlama dönemlerine ilişkin çalışmalar yürütmektedir.”
DEKAMER, bu çalışmalarıyla hem doğanın korunmasına hem de Türk kültüründe köklü bir yeri olan kaplumbağaların simgesel değerine sahip çıkmaktadır.
DEKAMER ekibi yalnızca yaralı ya da hastalanmış kaplumbağaları kurtarmakla kalmıyor; aynı zamanda yuvaların korunması, bilimsel araştırmaların yürütülmesi, halkın bilinçlendirilmesi ve eğitim faaliyetlerinin düzenlenmesi gibi birçok önemli çalışmayı da bir arada gerçekleştiriyor.
Merkezde gönüllülük programları bulunuyor ve öğrenciler burada staj yapma imkânına sahip. Yaz aylarında ziyaretçilere açık olan DEKAMER’de, Mayıs ve Ekim aylarında tedavisi tamamlanan kaplumbağaların denize bırakılma anlarına tanıklık etmek mümkün. Ayrıca Temmuz ayında, yumurtlama ve yavruların denize ulaşma süreçleri de uzman ekiplerin gözetiminde izlenebiliyor.
Bugün biz de tedavi gören kaplumbağaların hikâyelerini dinledik, onları rehabilitasyon havuzlarında gözlemledik ve onlara dokunduk. Çoğu, tekne çarpması, balık ağlarına ya da misinalara takılma veya yutulan plastikler gibi nedenlerle yaralanmış. Duyarlı insanlar sayesinde merkeze ulaştırılan bu canlılar, burada aylar süren özenli bir tedaviyle yeniden hayata dönüyor.
Dalyan dışında, Fethiye, Patara ve çevre bölgelerde yaralanan kaplumbağalar için de 112 Acil Servis aracılığıyla DEKAMER’e ulaşım sağlanıyor. Böylece kaplumbağalar zarar görmeden merkeze taşınıyor.
Ne yazık ki, çevre kirliliği, denizlerdeki atıklar ve deniz taşıtlarının dikkatsizliği nedeniyle bu canlılar çoğu zaman ağır yaralanıyor. Kimisi yaşamını yitiriyor, kimisi ise vücudunda bir metal parçasıyla hayata tutunmaya çalışıyor.
Ama yine de, DEKAMER’de gördüğümüz her bir kaplumbağa bize umut veriyor, doğanın iyileşme gücünü ve insanın iyilikle neleri başarabileceğini hatırlatıyor.
Teşekkürler DEKAMER
Ebru Oğuzhan Yeter
