Cemil Ufuk Koç’un İşitme Engellileri İşitmeye Çalışalım Başlıklı Köşe Yazısı:
Akıp giden hayatın içerisinde hepimiz karşılaştığımız sorunların üstesinden gelmeye çalışıyoruz. Birçoğunu kendi çabalarımızla aşabilsek de bazı sorunların üstesinden gelebilmek için başkalarının da desteğine ihtiyaç duyuluyor. Sadece toplumsal duyarlılık değil kurumsal bazda yapılması gerekenler bulunuyor. İşitme engelliler bu anlamda olağan akışın dışında sorunlar yaşayan kesimlerin başında geliyor. Dışarıdan hiçbir sorunu yokmuş gibi görülebilen bu kesimin belirli gün ve haftaların dışında gerçekten çözüm bekledikleri sorunlar mevcut.
Duymak isterseniz ve eğer okumaya devam edecekseniz, başlıklar halinde sıralayalım. İşitme cihazları ile koklear implant parçalarının çok pahalı olması sorunların başında geliyor. SGK katkı payının artırılması gerektiği çok açıktır. Ülkemizde dört koklear implant firması bulunmasına rağmen ameliyat olanlara sadece iki firmanın cihaz vermesi (hastanın dört firmadan birini seçme hakkı varken ikiye inmesi) anlaşılmaz bir durumdur. Genel anlamda bakıldığında, ülkemizde engellilerin işsizlik oranı engeli olmayanlara göre daha fazla olduğu görülmektedir. Bu konuda yapılan mevcut çalışmaları takdir ediyoruz. EKPSS de engelli gruplarına göre atama yapılması daha doğru olacaktır. İşitme engellilerin atamasının diğer engellilere göre daha düşük olmasının önüne geçilmesi veya gruplandırma yoluyla atamaların yapılması daha doğru olacaktır.
Engelliler için MTV muafiyet oranının çok yüksek tutulması engellilerin böyle bir imkândan yararlanmasına fırsat vermemektedir. Bu oranın aşağı çekilmesi özellikle işitme engelliler açısından bir anlamı olacaktır. %90 gibi yüksek bir oranının gerçekte engellinin kendisine değil yakınlarına faydası olacaktır. İşitme engelliler sağlık kurulu raporlarında, kayıpları çok ileri ve kalıcı olmasına rağmen %50-60 oranını geçememektedirler. Düşük oranda çıkan rapor nedeniyle birçok imkândan yararlanamamaktadırlar. Sunulan fırsatın kullanılması anlamında en müsait kesim işitme engellilerdir.
Hastanelere atanan odyolog kadro sayısı yetersizdir. Her hastanede en az 2 odyolog bulunmalıdır. Yine, her hastanede aile danışma merkezi kurulmalı, işitme engeli tanısı konulan çocukları için ailelere zaman kaybetmeden yol gösterilmelidir. Bilindiği üzere; işitme kayıpları erken tanılanabilir ve teşhis edilebilirse, tıbbi önlemler alınabilir ve eğitsel hizmetler sunulabilir. Özel eğitim kurumlarında konuşma bozuklukları uzmanının bulunmasının sağlanması gerekir. Sürücü kursu gibi özel kurumlar tarafından yürütülen kurslarda işitme engellilere özel derslerin verilmesi ve işitme engellilerin durumları hakkında bilgilendirici, farkındalık oluşturacak dersler konulmalıdır.
Eğitim alanında yaşanan sıkıntıların da dikkate alınması gerekir. Okullarda sınıflar işitme engelli olmayan öğrencilerin dahi anlamasını güçleştiren bir mimari malzemeye sahip olması ve bu hususların dikkate alınmaması üzücüdür. Akustik olmayan sınıflarda okuyan işitme cihazlı öğrencilere iletilen sınıf içindeki seslerin işitme cihazına gelene kadar pek çok sert yüzeye çarparak gelmesi sonucunda öğrencilerin işitme cihazından aldığı verimin azalması ve bunun sonucunda alınan ders veriminin olumsuz etkilenmesi söz konusudur. Okul binaları yapılırken işitme engelli öğrenciler için çok da maliyetli olmayan sınıf içi yalıtımları şartnamede yer almamaktadır. Yapım ortamı ile ilgili olarak gerçekleştirilecek her türlü plan, proje, yapı, denetim veya ihale, imar kanunları ve Engelliler Hakkında Kanun ile uyumlu olmalıdır. Yine, yatılı okullarda okuyan ve öğrenci yurtlarında konaklayan işitme engellilerin acil durumlarda uyandırılma zorluğu bulunmaktadır.
Öğrencilere izletilen merkezi eğitim programlarında (EBA vb.) eğitim materyallerine işitme engelli öğrenciler için altyazı seçeneğinin olması ve işaret dili tercümanına yer verilmesi unutulmamalıdır. Televizyonlar ve benzeri kitle iletişim araçlarında altyazı seçeneğinin sunulması bir zorunluluk olarak benimsenmeli ve mevzuata girmelidir.
Bir başka üzerinden durulması gereken konu da olası afet durumlarında işitme engellilere ulaşılması ve onların kurtarılmasıdır. İşitme engellilere acil ve afet durumlarında, başkalarına seslerini duyurabilmeleri için yakınlarında veya üzerlerinde düdük gibi sesli uyaran aleti bulundurmaları ve engellilerin evlerinin dış alanlarında görünür yerde ışıklı levhaların bulunması ile işitme engellilerin tespit edilmesi göçük altında seslerini duyurmaları için yeterli midir? Her zaman kolayca uygulanabilir önlemler midir? Hazırlanan eylem planlarında işitme engellilerin özel olarak dikkate alınması gerekir. Böylece hem etkili bir afet planı hazırlanmış olacak hem de işitme engelliler ve ailelerinin kaygı içinde yaşamaları önlenmiş olacaktır.
Cemil Ufuk Koç
Süleyman Demirel Ünv. Sağlık Hizmetleri MYO Engelli Bakımı ve Rehabilitasyon Bölümü ve Anadolu Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü Mezunu
