“Kim olduğunu bilmiyorsan kendin olabilmen mümkün değil.”

Jose Saramago

Zaman zaman belirttiğim gibi Güney Amerikalı yazarları Avrupalı – İtalyan ve Yunan edebiyatını bunun dışında tutarım-yazarlara tercih ederim. Bunda bu ülke insanlarının yaşadıklarının daha doğrusu acılarımızın ortak olması etken sanırım. Bu acılar roman diline de benzer şekillerde yansıyor. Acıya dayanmanın yolu Akdeniz insanında da Güney Amerikalı insanda da yazılara aynı şekilde dökülüyor. Ya destansı öğelere sığınılıyor ya da gülmeceye. Çünkü yaşananlar bazen öyle insanlık dışı oluyor ki bunu akla mantığa sığdırmak mümkün olmuyor. İnsan kalabilenler bir yandan bu olanlara inanamıyorken, bir yandan da tarihe not düşmek adına inatla yazmaya çalışıyor. Avrupalı yazarlar ise distopya-karanlık gelecek- ve bilimkurguda daha öndeler. Avrupalı yazarlardan Portekizli yazar Jose Saramago favori yazarlarımdandır. Benim en ilgimi çeken kitabı “Körlük” olmuştur. Uzunca bir süre yeni basımı yapılmayan bu kitap geçen ay raflarda yerini aldı..

1922 yılında doğan j.Saramago yoksul bir ailenin oğluydu. Lizbon’da gördüğü eğitimine ekonomik nedenlerle son vermek zorunda kaldı. Makinistlik eğitimi alan Saramago birçok işte çalıştı. Gazetelerde siyasi yazılar yazdı. Portekiz Yazarlar Birliği’nin yönetim kurulunda yeraldı. İlk romanını 25 yaşında yayınladı. Roman, deneme,şiir,oyun kitapları yazan Jose Saramago 1998 yılında Nobel ödülünü kazandı. Eserlerinde ilk dikkat çeken unsur dilinin yalınlığıdır. Nokta ve virgül dışında noktalama işareti kullanmaz. Ama insani duyguları çok etkileyici bir şekilde anlatır. Birçok yazarın değinmekten korktuğu konularda son derece cesur davranır. Son kitabı Kabil buna en iyi örnektir. Bu kitabında insanlığın ilk katili Kabil’i anlatırken dinle ilgili tabulara aldırmadan, her zaman olduğu gibi ironik bir dil kullanmıştır. Dinle ilgili düşünceleri demişken bu nedenle ülkesinde sansüre uğradığını da belirtelim. Bu sansür nedeniyle Kanarya Adası’na yerleşmiş olan yazarımız 88 yaşında hayata veda edene kadar burda yaşamıştır. Eeserlerini sıralarsak;

Ressamın El Kitabı, Umut Tarlaları, Baltasar ve Blimunda, Ricardo Reis’in Öldüğü Yıl, Yitik Adanın Öyküsü, Lizbon Kuşatmasının Tarihi, İsa’ya göre İncil, Körlük, Bütün İsimler, Bilinmeyen Adanın Öyküsü, Mağara, Kopyalanmış Adam,Görmek, Ölüm Bir Varmış Bir Yokmuş, Küçük Anılar, Filin Yolculuğu,Kabil

Yazarımızın size anlatmak istediğim kitabı “Körlük” ün konusuna geçmeden önce bir intihal olayından da bahsetmek isterim. Elif Şafak’ın “Ustam ve Ben “adlı kitabının, Jose Saramago’nun “Filin Yolculuğu” kitabından çalıntı olduğu iddia edildi. Kitap kapakları bu iddiaları doğrular görünse de içeriklerine bakmadan karalama yapılmamalı diye düşünüyorum. Ancak her iki kitaptaki olayların aynı dönemlerde geçmesi ve bir filin yolculuğunu anlatması da tesadüf olabilir gibi gelmiyor açıkçası. Yine de bu edebiyat dedikodusunu bir yana bırakıp “Körlük” e gelelim.

Jose Saramago distopya türü eserlerde son derece başarılı. Bu romanında da bunu gösteriyor. Kitabın başında trafikte aniden durup “kör oldum” diye bağıran biriyle karşılaşıyoruz. Ona yardımcı olup evine götüren kişi de arabasını çalıyor. Ve ikinci olarak o da kör oluyor. Bu körlük nedeniyle gittikleri göz doktoru da bir çare bulamıyor. Ardından göz doktoru ve muayenehanesindeki hastalar birer birer kör oluyor. Ancak şunu da belirtelim bu körlük sıradan bir körlük değil. Karanlığa değil ışığa mahkum bir körlük. Onlar için her yer ışıkla dolu. Hükümet bu hastalığı karantinaya alarak çözebileceğini düşünüyor ve hastaları eski bir akıl hastahanesine kapatıyor. Burada da körün köre zulmüne tanık oluyoruz. Roman kahramanlarımız doktor,karısı,ilk kör,körün karısı,hırsız,doktorun hastaları.. Hiç birinin ismi yok. Salgından etkilenen diğer körlerle birlikte hastahane doluyor. Burada yaşananları anlatmayacağım. Bizim kahramanlarımızın diğer körlere bir üstünlüğü var; doktorun karısı kör değil. Eşinin yanında olabilmek adına kör olduğunu söyleyen karısı içlerinde belki de en çok acı çeken kişi. Bir şeyleri görüp ya da bilip kötülüğü engelleyememek insanı en çok ezen duygulardan.Herneyse, körlük salgını karantinayla bitmiyor elbette ,bütün ülkeyi sarıyor. Romanın sonunu anlatmayıp sizi merakta bırakmayı tercih ederim. Ama bu romana bağlantılı olarak “Görmek” diye bir roman daha yazdığını belirteyim.

Jose Saramago noktalama işaretlerinde cimri olsa da duyguları son derece iyi anlatıyor. Yaşanan trajediyi vücudunuza bıçak sokup kanırta kanırta acı çektirebilecekken son derece düz bir şekilde anlatımı yeğliyor. Ajitasyon yapmıyor. Bir fotoğrafçı gibi anın resmini çekip bize gösteriyor. Fakat bunu öyle ustaca yapıyor ki tüm yaşananları, o kaos ortamını iliklerinizde hissediyorsunuz. Usta işi bir roman. Sizler benim kadar beğenmeyebilirsiniz diyerek açık kapı bırakayım. Fakat mutlaka bir Jose Saramago kitabı okuyun. Başta da belirttiğim gibi muzip bir dille anlattığı“Kabil” de favorilerimdendir. Yazarımızın bir özlü sözüyle yazımızı sonlayalım;

“(…) ejderhayı öldürmenin yolu, kafasını kesmekten geçer, tırnaklarını törpüleyerek bir yere varamayız.”

Gündelik yaşantımızdan..

Kenz: 1-Hazine, yeraltında saklı değerli eşya

2-İslam terminoljisinde zekat veya sadaka vermekten ayrı tutulmuş mal,biriktirilmesi ayet ve hadislerle yasaklanmıştır.

Türkçesi var..

Patchwork-peçvörk ….. Kırkyama

Virman …….. Aktarım

“İNADINA KİTAP,İNADINA AYDINLIK”